Πρός
τούς Πανοσιολογιωτάτους
καί Αἰδεσιμωτάτους Ἐφημερίους
τῆς καθ᾿ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Ἀγαπητοί Ἀδελφοί καί Πατέρες, χαίρετε ἐν Κυρίῳ.

Καθώς πλησιάζουν οἱ μεγάλες ἑορτές τοῦ Ἁγίου Δωδεκαημέρου, αἰσθάνομαι τήν ἀνάγκην αὐτῆς τῆς ἐπικοινωνίας, προκειμένου νά σᾶς εὐχηθῶ τήν δύναμη τοῦ Θεοῦ καί τήν ἀπό μέρους Του ἐνίσχυσή σας στόν προκείμενο ἀγῶνα, παράλληλα ὅμως γιά νά σᾶς δώσω μερικές χρήσιμες ὁδηγίες ποιμαντικές, λειτουργικές, τελετουργικές, πρακτικές καί κοινωνικές, μέ τίς ὁποῖες θέλω νά σᾶς ὑποβοηθήσω στήν ἐπιτυχία σας ὡς λειτουργῶν, ὡς ποιμένων, ὡς διδασκάλων καί πνευματικῶν Πατέρων.

Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ ὁδηγίες μου αὐτές μπορεῖ νά σᾶς χρησιμεύσουν γιά τήν ἀρτιότερη ἐπιτέλεση τῆς ἀποστολῆς σας καί νά σᾶς καταστήσουν περισσότερο προσεκτικούς σέ διαφόρους τομεῖς, ἐνῷ ταυτόχρονα θά σᾶς δώσουν τήν δυνατότητα νά συμβουλεύσετε κατάλληλα καί τούς στενούς σας συνεργάτες (τούς Ἱεροψάλτες, τούς Ἐπιτρόπους, τίς Κυρίες, τούς Νεωκόρους), ὥστε ὅλοι νά εὐθυγραμμισθοῦν μέ τήν ὀρθή καί πρέπουσα ἐκτέλεση τῶν καθηκόντων των.

Πολλά ἐξ ὅσων θά διαβάσετε στή συνέχεια ἴσως νά μήν ἀφοροῦν σ᾿ ὅλους σας. Ὡστόσον θά ὠφεληθῆτε, ἐάν συμμορφωθῆτε πιστά στίς ὁδηγίες αὐτές.

Τίς ὁδηγίες μου αὐτές διακρίνω σέ: α) Ποιμαντικές, β) Τελετουργικές-Πρακτικές, γ) Ἁγιαστικές καί δ) Κοινωνικές.

Α. ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΕΣ

1.-. Βοηθῆστε τούς ἐνορίτες σας νά βιώσουν τό γέγονος τῆς ἐπιφανείας τοῦ Θεοῦ. Δυστυχῶς οἱ ἄνθρωποι σήμερα ἑορτάζουν Χριστούγεννα χωρίς Χριστό. Συνδέσατέ τους μέ τόν Κύριο. Ἐξηγήσατέ τους γιά τό γεγονός τῆς σωτηρίας. Ἐμβαθύνατε στά νοήματα τῶν ὕμνων, τῶν ἀναγνωσμάτων. Μή τούς ἀφήνετε γυμνούς, πεινασμένους καί διψασμένους. Ὅταν γευθοῦν τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καί αἰσθανθοῦν τήν ἐπίσκεψη τοῦ ἐλεήμονος Θεοῦ θά ἐνισχυθοῦν στόν πνευματικό τους ἀγῶνα καί θά γίνουν κήρυκες τῆς θείας ἀγάπης.

2.-. Δεχθῆτε τήν ἐξομολόγησι τῶν πιστῶν. Διδάξατε τούς πιστούς νά μήν ἀποφεύγουν νά ἐξομολογοῦνται. Δέν εἶναι αὐτονόητα ὅλα αὐτά, ὅτι οἱ χριστιανοί τά γνωρίζουν. Σεῖς ἐνθυμεῖσθε πότε ἦταν ἡ τελευταία φορά πού ἀναφερθήκατε στό θέμα αὐτό; Παρακινήσατε τούς ἐνορίτες σας νά ἐξομολογηθοῦν. Τούς εὐεργετεῖτε. Μή τούς ἐγκαταλείπετε στήν ἄγνοια, στήν ἁμαρτία καί τήν πνευματική αἰχμαλωσία.

3.-. Προετοιμάσατε τούς ἐνορίτες σας ἐγκαίρως γιά τήν θεία Κοινωνία, ὥστε νά προσέλθουν μετά φόβου Θεοῦ, "πίστεως καί ἀγάπης". Τήν παραμονήν τῶν Χριστουγένων κοινωνοῦν χιλιάδες ἄνθρωποι, χωρίς νά μπορεῖ νά τεθεῖ μιά τάξις στό φαινόμενο. Ἔρχονται, κοινωνοῦν καί φεύγουν. Τί θά γίνει μέ ὅλο αὐτό τόν κόσμο, ὁ ὁποῖος οὔτε ἔχει ἐξομολογηθεῖ, οὔτε στή θεία Λειτουργία μετέχει, παρά ἔρχεται βιαστικά, κοινωνεῖ καί ἀπέρχεται πάλι βιαστικά! Ἄν διδάξετε τούς πιστούς τά δέοντα, θά μετριασθεῖ τό κακό.

Β. ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

1.-. Ἡ θεία λατρεία στήν ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας κατέχει κεντρική θέσι. Μέσα σ᾿ αὐτή βιώνεται τό κλίμα τῶν ἑορτῶν καί ὁ πιστός οἰκοδομεῖται διά τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ. Ἀρκεῖ ὅλοι οἱ παράγοντες τῆς θείας λατρείας νά εἶναι ἄψογοι. Καί οἱ παράγοντες αὐτοί εἶναι: α) ὁ λειτουργός ἱερεύς, β) ὁ ἱεροψάλτης καί γ) ὁ λαός. Ἡ θεία λατρεία μας ἔχει ὡρισμένους κανόνες, πού πρέπει νά τηροῦνται. Εἶναι μεγίστη τέχνη τό νά μπορεῖ κανείς νά συμπεριφέρεται μέσα στή θεία λατρεία μέ τό μέτρο τῆς διακρίσεως, συνδυάζοντας τήν μεγαλοπρέπεια καί τήν λιτότητα. Τελέσατε τίς Ἱερές Ἀκολουθίες μέ προσοχή, ἱεροπρέπεια καί κατάνυξι. Ἡ θεία Λατρεία εὐφραίνει καί τρέφει τούς πιστούς.

2.-. Ἡ καθαριότης σέ ὅλους τούς χώρους τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ εἶναι ἀπαραίτητος κυρίως ἐντός τοῦ ἁγίου Βήματος. Μερικοί ἐξ ὑμῶν εἶσθε ὑποδείγματα σ᾿ αὐτό τό σημεῖο. Παρακαλῶ καί προτρέπω ὅσους εἶναι ἀμελεῖς καί δέν ἐνδιαφέρονται γιά τήν καθαριότητα τῶν ἱερῶν χώρων νά διορθωθοῦν. Βλέπω σέ μερικούς Ναούς νά μοιάζει τό ἱερό βῆμα μέ ἀποθηκευτικό Χῶρο. Εἶναι ἁμαρτία ἡ ἀμέλεια. Καθαρίσατε τήν Ἁγία Τράπεζα, ἀλλάξατέ της τά καλύμματα. Πάνω στήν Ἁγία Τράπεζα νά ὑπάρχουν μόνο τά ἀπαραίτητα, ὄχι καί τά περιττά. Ἀφαιρέσατε τά πλαστικά λουλούδια. Καθαρίσατε τό δάπεδο, τήν Ἁγία Πρόθεση, βάλετε τάξι στά βιβλία, στά ἱερά Σκεύη. Γυαλίσατε τά ἑξαπτέρυγα, τά κηροπήγια, πλύνατε τά κόκκινα μαντήλια (δηλαδή τά μάκτρα τῆς θεία Κοινωνίας), προμηθευθῆτε καινούργιο Ἀντιμήνσιο. Ἡ νοικοκυρωσύνη εἶναι ὑποχρέωση ὅλων μας. Ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ζητῶ νά εἶναι εὐπρεπής.

3.-. Φροντίσατε, ἰδίως οἱ νεώτεροι ἀπό σᾶς νά μελετήσετε τίς τυπικές διατάξεις τῶν ἡμερῶν αὐτῶν. Τίς περιλαμβάνει τό "Τυπικό", ἀλλά καί τό Ἡμερολόγιον τῆς Ἐκκλησίας, "τά Δίπτυχα". Ἐπισημαίνω ὅτι, κατά τό τρέχον ἔτος ἡ ἑορτή τῶν Χριστουγένων γίνεται ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος Δευτέρα. Τοῦτο ἐπιφέρει τίς ἐν συνεχείᾳ ἀλλαγές στό τυπικό τῆς ἑορτῆς.

α) Οἱ Μεγάλες Ὧρες, οἱ ψαλλόμενες κατά τήν Παραμονήν τῶν Χριστουγέννων, ἐπειδή ἡ Παραμονή εἶναι ἡμέρα Κυριακή, μετατίθενται τήν Παρασκευή 22 Δεκεμβρίου.

β) Κατ᾿ αὐτήν τήν Παρασκευή 22 Δεκεμβρίου δέν τελεῖται θεία Λειτουργία. Ἐπειδή κατ᾿ ἐκείνην τήν ἡμέρα πιθανόν νά σᾶς ζητήσουν σχολεῖα τῆς ἐνορίας σας νά ἐκκλησιασθοῦν, πρέπει ἐγκαίρως νά τά εἰδοποιήσετε, ὅτι ἐκείνη τήν ἡμέρα κατά τό "Τυπικόν" τῆς Ἐκκλησίας δέν τελεῖται θεία Λειτουργία, γιά νά ρυθμίσουν νά ἐκκλησιασθοῦν καί νά κοινωνήσουν τά παιδιά μία τῶν προηγουμένων ἡμερῶν. Ἐξυπακούεται, ὅτι τήν 22 Δεκεμβρίου μποροῦν νά ἐκκλησιασθοῦν τά παιδιά καί νά παρακολουθήσουν τίς Ὧρες, ἐάν τό ἐπιθυμοῦν, ἀλλά δέν θά μπορέσουν νά κοινωνήσουν, ἐφ ὅσον δέν τελεῖται θεία Λειτουργία.

γ) Ὁ Μέγας Ἑσπερινός κατά τήν Παραμονή δέν ψάλλεται τό πρωΐ, ἀλλά στήν θέση του καί στήν ὥρα του, τήν Κυριακήν 24 Δεκεμβρίου τό ἀπόγευμα.

Εἰς τόν Μητροπολιτικόν Ἱερόν Ναόν τοῦ Ἁγίου Νικολάου Καισαριανῆς ὁ Μέγας Ἑσπερινός θά ψαλεῖ τήν 6ην μ.μ. στόν ὁποῖο καί θά χοροστατήσουμε καί θά ὁμιλήσουμε. Σ᾿ αὐτόν θά προσέλθητε ἅπαντες οἱ Ἐφημέριοι τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως ἀφοῦ προηγουμένως τελέσετε τήν Ἀκολουθίαν τοῦ Ἑσπερινοῦ στίς ἐνορίες σας.

δ) Ἡ θεία Λειτουργία τοῦ Μεγάλου Βασιλείου δέν τελεῖται τήν Παραμονήν, 24 Δεκεμβρίου, ἀλλά τήν ἡμέραν τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουργέννων, 25 Δεκεμβρίου.

4.-. Δώσατε καί τίς κατάλληλες ὁδηγίες στούς ἱεροψάλτες σας, νά ψάλουν καλά, νά διαβάζουν ἤρεμα καί μέ νόημα, νά εἶναι καί αὐτοί ἄψογοι. Παράλληλα ἐνημερώσατε καί τούς Ἐπιτρόπους σας γιά τά καθήκοντά τους. Πῶς νά στέκωνται, πώς νά διευκολύνουν τούς πιστούς, ὅτι δέν πρέπει νά φωνάζουν, πῶς πρέπει νά δίδουν τό σύνθημα τῆς τάξεως καί ὄχι τῆς ἀταξίας. Οἱ Ψάλτες δέν πρέπει νά κάνουν λαρυγγισμούς, νά ψάλουν μέ δικό τους τρόπο, νά δημιουργοῦν σύγχυση. Ὁ καλός ἱεροψάλτης εἶναι ἕνας πολύτιμος βοηθός καί συμπαραστάτης τοῦ ἱερέως. Στόν νεωκόρο δώσατε ὁδηγίες γιά τόν ἄψογο ἀπό πάσης πλευρᾶς καθαρισμό τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ. Φροντίσατε νά ἐξασφαλίσετε παιδιά γιά τό ἅγιο Βῆμα. Καλλιεργήσατέ τα, ὥστε νά μή ἀτακτοῦν, νά μή ἀσεβοῦν, ἀλλά μέ φόβον Θεοῦ νά ὑπηρετοῦν. Διδάξατέ τα πῶς πρέπει νά συμπεριφέρωνται, πότε νά κάθωνται καί πότε νά εἶναι ὄρθια. Συστήσατέ τους νά μή ὁμιλοῦν καί νά μή κάνουν θόρυβο. Ἄν τούς δείξετε τό δρόμο, θά τόν ἀκολουθήσουν.

5.-. Ὅταν μαζεύεται πολύς κόσμος μέσα στό ἅγιο Βῆμα δημιουργεῖται ἀταξία. Ἐπιβάλατε τήν τάξι καί μή ἀνέχεσθε τούς θορύβους κατά τήν ὥρα τῆς θείας λατρείας. Σεῖς πρέπει νά δίδετε τό σύνθημα τῆς εὐλαβείας καί τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ. Πολλοί ἱερεῖς πηγαινοέρχονται ἄνευ λόγου μέσα στό ἅγιο Βῆμα, περνῶντας μάλιστα ἐμπρός ἀπό τήν Ἁγία Τράπεζα. Εἶναι ἀσέβεια. Ἄν δέν ὑπάρχει ἀνάγκη, μή μετακινεῖσθε ἐντός τοῦ ἁγίου Βήματος. Σταθῆτε σέ ἕνα μέρος δίδοντες καί στά παιδιά ἤ καί στούς μεγάλους τό καλό παράδειγμα. Ὅταν παρίσταται ἀνάγκη νά μετακινηθεῖτε, μή τρέχετε. Ὁ ἱερεύς βαδίζει ἀργά καί προσεκτικά, δέν ἀνεβαίνει δυό-δυό τά σκαλοπάτια, δέν τρέχει μέσα ἤ ἔξω ἀπό τήν Ἐκκλησία.

6.-. Οἱ πολυέλαιοι καί τά λοιπά φωτιστικά πρέπει νά ἔχουν ὅλα τά φῶτα τους. Ὅπου οἱ λάμπες εἶναι καμμένες πρέπει νά ἀντικατασταθοῦν. Καθαρίσατε τούς πολυελαίους. Ἄν εἶναι μπρούντζινοι γυαλίσατέ τους. Ἅν εἶναι γυάλινοι πλύνατέ τους. Πρέπει νά ἀστράφτουν. Καλέσατε συνεργεῖα γυναικῶν νά σᾶς βοηθήσουν. Δέν θά σᾶς ἀρνηθοῦν. Ἡ πρεσβυτέρα πρώτη καί μετά οἱ ἄλλες γυναῖκες. Τό ἴδιο καί τά καντήλια τοῦ τέμπλου. Πρέπει νά λάμπουν καί αὐτά. Καί νά καῖνε μέ λάδι. Ἀπαγορεύομεν νά ὑπάρχουν καντήλια τοῦ τέμπλου μέ ἠλεκτρικά λαμπιόνια.

7.-. Τά μικρόφωνα καί τά μεγάφωνα εἶναι μιά ἐξυπηρέτηση ἀλλά καί μεγάλη πληγή. Τά μεγάφωνα τσιρίζουν ἐνίοτε ἤ δέν βγάζουν καθαρή φωνή, ἰδίως ἄν εἶναι μηχανήματα παλαιά. Καλύτερα νά λείπουν. Τά μεγάφωνα τοῦ ἐσωτερικοῦ χώρου δέν εἶναι κόρνες, ὅπως βάζουμε ἔξω. Μέσα ὁ ἦχος πρέπει νά εἶναι ἁπαλός, γλυκύς καί ὄχι ἐκκωφαντικός. Ρυθμίσατε τήν ἔνταση ἀπό τήν κονσόλα καί μήν ἀφήνετε τόν οἱονδήποτε νά βάζει τό χέρι του καί νά τά ἀπορρυθμίζει. Μερικοί ἱερεῖς, πού ἔχουν ἰσχνή φωνή συνηθίζουν νά βάζουν τό μικρόφωνο τῆς Ἁγίας Τραπέζης στό στόμα τους. Ἔτσι ὅμως ἐνοχλοῦν τούς ἐκκλησιαζομένους, διότι ἡ φωνή μεγεθύνεται καί τό ἄκουσμα εἶναι φρικτόν. Μή βάζετε τό μικρόφωνο στά χείλη σας, οὔτε νά ἀνοίγετε τήν ἔνταση στό τέρμα. Ἑνοχλεῖτε ἔστω καί ἄν δέν τό ἀντιλαμβάνεσθε. Τό μικρόφωνο πρέπει νά εἶναι σέ μιά λογική ἀπόσταση ἀπό τό στόμα σας. Ἐπίσης τά ἐξωτερικά μεγάφωνα εἶναι γιά νά ἐξυπηρετοῦν ἐκείνους, πού δέν χωροῦν νά μποῦν μέσα. Δέν ἔχει νόημα νά εἶναι ἀνοικτά τά ἐξωτερικά μεγάφωνα, ὅταν οἱ πιστοί εἶναι ὅλοι μέσα. Τί νόημα ἔχει αὐτό; Θέλετε νά σᾶς ὑβρίζουν, ὅσοι ἐνοχλοῦνται;

8.-. Ἡ τήρηση τῆς τάξεως μέσα στό Ἱερό Ναό σας κατά τίς μεγάλες ἡμέρες τῶν ἑορτῶν εἶναι καθῆκον τῶν Ἐπιτρόπων, πρός τούς ὁποίους δέον, νά κάνετε τίς ἀπαραίτητες συστάσεις. Πολύ σημαντικό εἶναι νά κρατεῖται ὁ χῶρος τοῦ Σωλέα, ὅπου ὑπάρχει, ἐλεύθερος, ὥστε νά μή ὑπάρχει ἀταξία κατά τήν Θεία Μετάληψη καί τήν διανομή τοῦ Ἀντιδώρου. Πρός τοῦτο χρειάζεται ἐγκαίρως νά ὑπάρχουν τρία πρόσωπα πού θά κρατοῦν πρίν ἀπό τήν Θ. Μετάληψη τίς τρεῖς θύρες τοῦ Σωλέα κλειστές, ὥστε ὁ χῶρος νά παραμένει ἐλεύθερος καί νά μήν παρατηρεῖται συνωστισμός. Ἐνίοτε ὑπάρχει μεγάλη κοσμοσυρροή καί ἐξ ἀνάγκης οἱ ἐκκλησιαζόμενοι προωθοῦνται πρός τόν Σωλέα. Εἶναι λύσις ἀνάγκης ἐπιβαλλομένη ἐκ τῶν περιστάσεων.

Γ. ΑΓΙΑΣΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

1.-. Κατά τήν περίοδον αὐτήν θά τελέσετε ἀσφαλῶς διάφορες ἁγιαστικές πράξεις (ἁγιασμό, εὐχέλαιο κ.τ.π.) εἴτε στούς οἴκους τῶν ἐνοριτῶν σας εἴτε στόν Ἱερό Ναό σας. Κατ᾿ ἀρχήν θέλω νά σᾶς προτρέψω νά τελέσετε τό ἅγιον Εὐχέλαιο τίς παραμονές τῶν Χριστουγέννων καί νά συνηθίσετε τό Λαό μας νά ἀποζητᾶ τήν χάριν τοῦ θεραπευτικοῦ τούτου Μυστηρίου καί ταυτόχρονα συγχωρητικοῦ. Τίς πράξεις αὐτές πρέπει νά τίς τελεῖται μέ εὐλάβεια, χωρίς νά "τρέχετε", Χωρίς παραλείψεις τῶν εὐχῶν, δηλαδή βιασύνην. Ἐπωφεληθῆτε τῆς εὐκαιρίας πού εἰσέρχεσθε μέσα στούς οἴκους τῶν ἐνοριτῶν σας γιά νά συζητήσετε μαζί τους τά πνευματικά τους προβλήματα. Ἐνισχύσατέ τους νά πιστεύουν στό Θεό, ζητήσατέ τους νά ἐκκλησιάζωνται τακτικότερα, δείξατε ἐνδιαφέρον γι᾿ αὐτούς καί τήν ζωή τους. Μιλήσατε στόν κόσμο γιά τόν Χριστό καί γιά τήν Ἐκκλησία. Μή περιορίζεσθε μόνο στό νά κάνετε τόν Ἁγιασμό ἤ τό Εὐχέλαιο καί νά φεύγετε. Κάθε λόγος σας νά εἶναι πνευματικός. Νά ἀποφεύγετε τίς πολιτικολογίες, τά ἀστεῖα, τούς χαριεντισμούς. Ἐστέ σοβαροί, ὅταν εἰσέρχεσθε στούς οἴκους τῶν ἐνοριτῶν σας. Πολλοί κληρικοί ἀπρόσεκτοι στό σημεῖο αὐτό ἐπλήρωσαν ἀκριβά τήν οἰκειότητα πού ἔδειξαν.

2.-. Νά ἐπιδιώκετε νά εἰσέρχεσθε στούς οἴκους τῶν ἐνοριτῶν σας μέ κάθε εὐκαιρία. Μιά τέτοια εἶναι ὁ ἁγιασμός τῶν οἴκων τήν παραμονήν τῶν Φώτων. Μερικοί διστάζουν ἤ ἀμελοῦν ἤ τό χειρότερον, θεωροῦν πῶς αὐτή ἡ ἐπίσκεψεις δέν εἶναι ἀξιοπρεπής. Πρόκειται περί λανθασμένης ἐκτιμήσεως. Οἱ νεώτεροι ἰδίως κληρικοί μας ἔχουν πολλά νά διδαχθοῦν ἀπό τίς ἐπισκέψεις αὐτές. Θά δοῦν πῶς ζοῦν οἱ ἄνθρωποι. Θά συναντήσουν τήν κρυφή φτώχεια. Θά μποῦν καί στά σπίτια τῶν πλουσίων. Θά δοῦν τήν ματαιοδοξία. Θά ἐκτιμήσουν τούς ἀνθρώπους. Φρονῶ, ὅτι ἐπιβάλλεται τό καλό αὐτό ἔθιμο νά μή σβυσθεῖ.

Δ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

1.-. Διοργανώσατε κατά τίς μέρες αὐτές ἑορτές στήν ἐνορία σας καί καλέσατε παιδιά, γονεῖς, ἐκπαιδευτικούς καί ἀρχές. Καλόν εἶναι ἡ ἐνορία σας νά δείξει τό εὐρύ κοινωνικό της πνεῦμα ἀγκαλιάζοντας τόν Λαό. Οἱ ἑόρτιες ἐκδηλώσεις ἀρέσουν στόν κόσμο καί στούς νέους.

2.-. Διοργανώσατε μέ τήν ἐνορία σας ἐκδρομές, προσκυνήματα στά Μοναστήρια, ἐπισκέψεις σέ ἱδρύματα. Προσφέρατε δῶρα, τρόφιμα, γλυκά, κ.λπ.

3.-. Θυμηθῆτε τούς πτωχούς τῆς ἐνορίας σας. Μπορεῖτε ἐκτάκτως νά διοργανώσετε χριστουγεννιάτικο γεῦμα γιά τούς ἀπόρους. Φάτε καί σεῖς μαζί τους σάν μιά οἰκογένεια. Παρακινήσατε τούς ἐνορεῖτες σας νά προσφέρουν γιά τό χριστουγεννιάτικο τραπέζι καί δώσατε χαρά στούς πτωχούς.

4.-. Στολίσατε ἄν μπορεῖτε τόν περίβολο τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ σας μέ Φάτνη ἤ Δένδρο. Καί τά δύο εἶναι ἑλληνορθόξα ἔθιμα καί παραδοσιακά. Μπορεῖτε νά ἐπιμεληθῆτε.

5.-. Παρακινήσατε τούς νέους τῆς ἐνορίας νά ποῦν τά κάλαντα καί μέ τά χρήματα πού θά συλλέξουν νά κάνουν μιά φιλανθρωπία. Θά τούς χαρίσετε μεγάλη χαρά.

6.-. Εὐχηθῆτε στούς ἐνορῖτες σας, ἄν ἔχετε τά ὀνοματεπώνυμα τους, μέ κάρτες εὐχετήριες τῆς ἐνορίας σας. Θά τό ἐκτιμήσουν βαθειά. Σέ ὅσους σᾶς εὐχηθοῦν μή παραλείψετε νά ἀπαντήσετε μέ εὐγένεια. Εἶναι ἀγενές νά μή ἀπαντᾶτε, ὅταν λαμβάνετε εὐχές.

7.-. Αὐτές τίς ἡμέρες οἱ ἄνθρωποι ἀνταλλάσσουν εὐχές καί δῶρα. Θυμηθῆτε τούς ἀνθρώπους, πού εἶναι συνεργάτες σας (τούς Ἐπιτρόπους, τούς Ψάλτες, τούς Νεωκόρους, τούς Κατηχητές, τίς Κυρίες κ.λπ) καί στείλατέ τους ἕνα δωράκι. Δέν πρόκειται νά φτωχύνει ἡ ἐνορία.

Ἀγαπητοί μου πατέρες

Εὔχομαι σ᾿ ὅλους σας μέ ἀγάπη γιά τίς ἐγγίζουσες ἑορτές καλή δύναμη καί ἄρτια ἐπιτέλεση τῶν καθηκόντων σας. Εὔχομαι ἐπίσης νά διέλθετε τό Ἅγιον Δωδεκαήμερον μέ οἰκογενειακή γαλήνη καί εὐτυχία. Παρακαλῶ νά διαβιβάσετε στίς κυρίες πρεσβυτέρες σας καί στά παιδιά σας τίς πατρικές μου εὐχές καί τήν ἀγάπη μου. Ὁ Θεός νά εἶναι μαζί σας.

Μετὰ πατρικῶν εὐχῶν καὶ ἀγάπης.
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ

Ὁ Καισαριανῆς, Βύρωνος καὶ ῾Υμηττοῦ  Δανιήλ.