᾿Ἀριθμ. Πρωτ.: Φ.1/3/869                                           Ἐν Καισαριανῇ τῇ 13ῃ Αὐγούστου 2010

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 99η

Πρός
τό πλήρωμα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως μας

Πατέρες, Ἀδελφοί καί Τέκνα ἀγαπητά
χαίρετε ἐν Κυρίῳ
«Ἐμαρτύρησαν τόν λόγον τοῦ Θεοῦ
καί τήν μαρτυρίαν τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»
(Ἀποκαλύψεως α΄ 2)

Λήγοντος τοῦ Αὐγούστου τοῦ ἔτους 1922 ἔληξε μέ βίαιο καί ὀδυνηρό τρόπο καί ἡ παρουσία τῶν Ἑλληνων στήν Μικρά Ἀσία.

1. Οἱ δωδεκαετεῖς διωγμοί (1909-1922) τῶν Ἑλλήνων, πού εἶχαν ἐξαπολυθεῖ στήν Ἰωνία, στήν Θράκη καί στόν Πόντο ἀπό τό Κίνημα τῶν Νεοτούρκων στήν Τουρκία ὁλοκληρώθηκαν μέ τήν πυρπόληση τῆς Σμύρνης καί τόν ὁριστικό ξεριζωμό τῶν πατέρων μας ἀπό τίς πατρογονικές ἑστίες τους.

Φέρουμε στήν μνήμη μας τά γεγονότα ἑκεῖνα, πού συνέβησαν πρίν ἀπό ὀγδόντα καί ὀκτώ χρόνια (88), γιά νά τιμήσουμε ἐκείνους πού «ἐμαρτύρησαν τόν λόγον τοῦ Θεοῦ καί τήν μαρτυρίαν τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ», πού ὑπέστησαν τούς ἀπηνεῖς διωγμούς, τίς βίαιες ἐξορίες, τίς φρικιαστικές ὠμότητες, τίς ἀφόρητες βαρβαρότητες, τίς ἀνελέητες λεηλασίες, τίς ἀδίστακτες ἁρπαγές, τούς σκληρούς βασανισμούς, τίς ἀπάνθρωπες θανατώσεις τῶν ἀθώων, τά ἀνείπωτα ποικίλα μαρτύρια, τίς παντοῖες καταστροφές.

Τά γεγονότα εἶναι γνωστά στήν ἱστορική μνήμη ὡς «Μικρασιατική Καταστροφή» καί καταγεγραμμένα κυρίως στίς ψυχές τῶν διωχθέντων πατέρων μας. Στίς ψυχές ἐκείνων, πού κατέφυγαν στίς περιοχές τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας γιά νά περισώσουν τά ράκη τῆς ὑπάρξεώς τους καί τῆς ζωῆς τους.

2. Ὁ διωγμός τῶν Ἑλλήνων τό 1922 ἀπό τίς περιοχές τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅπου ζοῦσαν ἐπί τρεῖς χιλιάδες χρόνια, κορυφώθηκε μέ τό μαρτύριο τοῦ Ἐθνοϊερομάρτυρος Μητροπολίτου Σμύρνης Χρυσοστόμου. Ἰδού πώς διηγεῖται τό μαρτύριο του ὁ διατελέσας βοηθός Ἐπίκοπός του μέ τό τίτλο Φιλαδελφείας καί στήν συνέχεια Μητροπολίτης Ἐφέσου καί ἐκεῖθεν Βεροίας καί μετέπειτα Φιλίππων, ἀπό δέ Φιλίππων Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος Χρυσόστομος Χατζησταύρου

« Ὁ μαινόμενος ὄχλος παρέλαβεν αὐτὸν καὶ ὡδήγησε διὰ συνοικιῶν ἀποκλειστικῶς Τουρκικῶν, ἵνα ἀποφύγῃ τῶν Εὐρωπαίων τὰ ὄμματα, δέρων καὶ ἐμπτύων καὶ τίλλων (δηλ. ξεριζώνοντας) τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς καὶ τοῦ γενείου αὐτοῦ, μέχρι τῆς θέσεως δύο Τσεσμέδων ὅπου καὶ διεμέλισεν αὐτόν, καὶ εἶτα τὰ μέλη αὐτοῦ καὶ τὴν ποιμαντορικὴν ῥάβδον περιέφερεν ἀνὰ τὰς Τουρκικὰς συνοικίας βλασφημῶν καὶ ὑβρίζων καὶ διακηρύττων τὸν θρησκευτικὸν αὐτοῦ θρίαμβον.

Ἐπειδὴ δὲ ὁ Νουρεδδὶν Πασᾶς (δηλαδή ὁ Τοῦρκος Διοικητής τῆς Σμύρνης) ἐστήριξε τὴν τοιαύτην τιμωρίαν εἰς τὴν δῆθεν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ, εὔκαιρον εἶναι νὰ ἀναφέρωμεν ὅτι τὸν οὕτω μαρτυρικῶς τελευτήσαντα Μητροπολίτην δὲν βαρύνει καμμία κατηγορία ὅτι κακῶς προσηνέχθη πρὸς τοὺς Μουσουλμάνους, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐν παντὶ καὶ πάντοτε ὑπεστήριξεν αὐτούς, ὡς ἀνωμολόγησαν καὶ πολλοὶ ἀνταποκριταὶ Εὐρωπαϊκῶν φύλλων, ἐξ ὦν δυνάμεθα ν’ ἀναφέρωμεν τοὺς κ.κ. Traglia καὶ Rene Puaux (1878-1937) καὶ λοιπούς. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Σεβασ. Ἀρχιεπίσκοπος Καντερβουρίας (δηλ. ὁ Προκαθήμενος τῆς Ἀγγλικανικῆς Ἐκκλησίας) γράφων πρὸς τὸν ἀείμνηστον τοῦτον Ἱεράρχην, συνέχαιρε διὰ τὴν πρὸς τοὺς Μουσουλμάνους Χριστιανοπρεπῆ πολιτείαν αὐτοῦ, ὡς τοῦτο ἔπραξε καὶ ὁ Γάλλος καθολικὸς ποιητὴς κ. Poyat». (Μητροπολίτου Ἐφέσου, Χρυσοστόμου Χατζησταύρου (Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος, 1962-1967), Οἱ κατά τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς Ἐκπαιδεύσεως τῆς Μικρᾶς Ἀσίας τελευταῖοι διωγμοί τῶν Τούρκων, ἐκδ. Ἱερά Μητρόπολις Καισαριανῆς, Βύρωνος καί Ὑμηττοῦ, Καισαριανή 2010 σσ. 24-25).

3. Παροιμοίως φρικώδεις βασανισμούς καί μαρτυρικό θάνατο ὑπέμειναν καί οἱ Μητροπολίτες Κυδωνιῶν Γρηγόριος, Μοσχονησίων Ἀμβρόσιος, Ἰκονίου Προκόπιος καί ὁ Ἐπίσκοπος Ζήλων Εὐθύμιος.

Κατά τήν ἴδια περίοδο τῆς Μικρασιατικῆς Καταστροφῆς οἱ σκληρότατοι διωγμοί τῶν Τούρκων κατά τῶν Ἑλλήνων Κληρικῶν συμπεριλάμβαναν πάντα κληρικό ἀδικρίτως ἡλικίας καί ἐκκλησιαστικοῦ ἀξιώματος.

Στίς ἐκκλησιαστικές ἐπαρχίες Ἐφέσου, Σμύρνης, Φιλαδελφείας, Ἡλιουπόλεως, Ἀνέων, Κρήνης, Βρυούλων, Περγάμου, καί Ἀδραμυττίου, Μοσχονησίων καί Κυδωνιῶν ὑπηρετοῦσαν 459 Ἱερεῖς καί Διάκονοι. Διεσώθησαν καταφυγόντες πρόσφυγες στήν Ἑλλάδα 112. Οἱ 347 ἀπωλέσθησαν. Ἄλλοι ἐφονεύθησαν ἀδίκαστοι, ἄλλοι κατεδικάσθησαν ὑπό τῶν δῆθεν Στρατοδικείων, ἄλλοι ὁδηγήθηκαν στήν ἐξορία, ὅπου τούς ἀνέμενε ἀσφαλής καί βέβαιος θάνατος.

Ἔχουν καταγραφεῖ τά φρικώδη μαρτύρια στόν Βουτζᾶ τριῶν ἐκ τῶν ἐπιφανεστέρων κληρικῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Σμύρνης

α΄. Τοῦ Ἀρχιερατικοῦ Ἐπιτρόπου Ἀρχιμανδρίτου Ἰακώβου Ἀρχατζικάκη «ὃν οἱ Τοῦρκοι προσέδεσαν ἐπὶ στασιδίου τοῦ ἱεροῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου καὶ καρφώσαντες διὰ λεπτῶν ἥλων ἐπὶ τοῦ μετώπου του ἡμισέληνον ἐκ λευκοσιδήρου, ἀφῆκαν καὶ ἀπέ θανεν ἐκ τῶν φρικτῶν ἀλγηδόνων».

β΄. Τοῦ Προϊσταμένου τῆς κάτω συνοικίας τῆς Σμύρνης Ἀρχιμανδρίτου Ἀθανασίου Νικολόπουλου «ὃν ἐπετάλωσαν εἰς τοὺς πόδας καὶ τὸ στῆθος».

γ΄. Τοῦ Προϊσταμένου τῆ Ἁγίας Τριάδος, Οἰκονόμου Μιχαήλ Κυριακοπούλου «ὃν ἀπογυμνώσας (Τοῦρκος ἀξιωματικός) τελείως προσέδεσεν ἀπὸ τοῦ λαιμοῦ διὰ σχοινίου εἰς τὴν οὐρὰν τοῦ ἵππου του καὶ καλπάζων ἔσυρεν πρὸς τὸ Κορδελιό. Ἀμερικανὸς ναύτης ἐκ τῶν φρουρούντων τὴν ἀποθήκην τῶν πετρελαίων τῆς Standard Oil Cy τοσοῦτον ἐξωργίσθη ὥστε ἐπυροβόλησε καὶ ἐφόνευσε τὸν ἀξιωματικόν, καὶ ἀπαλλάξας τὸν ἀτυχῆ ἱερέα ἐπεβίβασεν ἐπὶ ἀμερικανικοῦ πλοίου καὶ ἔστειλεν αὐτὸν εἰς Ἀθήνας» (Μητροπολίτου Ἐφέσου, Χρυσοστόμου Χατζησταύρου. (Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος, 1962-1967), Οἱ κατά τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς Ἐκπαιδεύσεως τῆς Μικρᾶς Ἀσίας τελευταῖοι διωγμοί τῶν Τούρκων, ἐκδ. Ἱερά Μητρόπολις Καισαριανῆς, Βύρωνος καί Ὑμηττοῦ, Καισαριανή 2010 σ. 30).

4. Ὅλοι αὐτοί οἱ σεβάσμιοι Ἐπίσκοποι, Πρεσβύτεροι, Διάκονοι, Ἄνδρες, Γυναῖκες καί Παιδιά ὁδηγήθηκαν στήν σφαγή, ἐπειδή ἦσαν Χριστιανοί καί Ἕλληνες, πρός τούς ὁποίους οἱ σκληροί διῶκτες τους ἔτρεφαν μανιακό μῖσος, καταδιώκοντες τους μέχρι νά τούς ἐξαφανίσουν τελείως ἀπό τίς περιοχές στίς ὁποῖες ζοῦσαν.

Στό νοῦ τους εἶχαν τόν ἀποστολικό λόγο, ὅτι γιά τόν πιστό «οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς» (Πρός Ρωμαίους η΄ 18).

Δηλαδή: «Πιστεύω πραγματικά πώς ὅσο ὑποφέρουμε τώρα δέν ἰσοσταθμί¬ζουν τή δόξα πού μᾶς ἐπιφυλάσσει ὁ Θεός στό μέλλον».

5. Ἐμεῖς τούς τιμᾶμε γιά τήν πίστη τους, γιά τήν γενναιότητα τους νά ὑποστοῦν ὅλα αὐτά τά φοβερά μαρτύρια ὡς Χριστιανοί. Κλίνουμε μπροστά σ’ αὐτούς πού μαρτύρησαν γιά τόν Χριστό καί τό Εὐαγγέλιό Του τό γόνυ τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματός μας.

Τιμώντας τήν μνήμη τους ἐνθαρρυνόμαστε στό πνευματικό μας ἀγῶνα κατά τήν ἀποστολική προτροπή «στήκετε ἐν τῇ πίστει» (Πρός Κορινθίους ιστ΄ 13).

Μετά πατρικῶν εὐχῶν.
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ

† Ὁ Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ Δανιήλ.