 |
ΕΙΣΗΓΗΣΙΣεἰς τὴν Σύνοδον τῆς Σεπτῆς ῾Ιεραρχίας τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος,
συγκληθείσης ἐκτάκτως ἀπὸ 4ης ἕως 6ης Νοεμβρίου 2003.
|
|
|
ΕΙΣΗΓΗΣΙΣεἰς τὴν Σύνοδον τῆς Σεπτῆς ῾Ιεραρχίας τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος,
συγκληθείσης ἐκτάκτως ἀπὸ 4ης ἕως 6ης Νοεμβρίου 2003.
|
|
Μακαριώτατε Πρόεδρε, Σεβασμιώτατοι ἐν Χριστῷ ᾿Αδελφοί, Συνοδικοὶ Σύνεδροι. Εὐχαριστῶν τὴν ῾Ιερὰν Σύνοδον τῆς ῾Ιεραρχίας, διότι ἀνέθεσεν εἰς τὴν Ταπεινότητά μου νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν παροῦσαν ἱστορικὴν Συνέλευσιν τὸ θέμα· «῾Ιστορικὴ ἀνασκόπησις ᾿Ανέρχομαι ἐν ταπεινώσει τὶς βαθμίδες τοῦ ἱεροῦ καὶ ὑψηλοῦ τούτου βήματος δεόμενος τοῦ Κυρίου, ἵνα ἐνισχύσή με εἰς τὴν προκειμένην ἀνάπτυξιν, ἐπικαλούμενος τὶς πατρικὲς καὶ ἀδελφικὲς θεοπειθεῖς εὐχές Σας. Πατέρες καὶ ᾿Αδελφοί εὔχεσθε. Εἰσαγωγὴ῾Ο ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῶν ῾Ελλήνων Νόμος 3615/28 κατὰ τοὺς ἐμπνευστὲς καὶ συντάκτες, ἀλλὰ καὶ τοὺς εἰσηγητὲς αὐτοῦ, ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἐπίλυσιν ἑνός συνθέτου καὶ πολυπλόκου προβλήματος, ἔχοντος ἐκκλησιαστικὲς καὶ ἄλλες διαστάσεις τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν ᾿Επαρχιῶν, τῶν ἀπελευθερωθεισῶν κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους καὶ ἑνωθεισῶν μετὰ τοῦ ῾Ελληνικοῦ Κράτους. ᾿Απεσκόπη εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ Κράτους, εἰς τὴν κατάργησιν τῆς διαιρέσεως τῆς Χώρας εἰς Παλαιὰν καὶ Νέαν ῾Ελλάδα καὶ εἰς τὴν σταδιακὴν ἀφομοίωσιν τῶν ᾿Επαρχιῶν αὐτῶν πρὸς τὴν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος. Οἱ διαφωνοῦντες εἰς τὴν διευθέτησιν ταύτην ὑπεστήριξαν, ὅτι αὕτη εἶναι ἀντικανονικὴ καὶ τὸ σχῆμα αὐτὸ τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν ἐν λόγῳ ᾿Επαρχιῶν θὰ ἐγέννα προστριβὲς καὶ διαμάχες μεταξὺ τῶν δύο ᾿Εκκλησιῶν, ἤτοι μεταξὺ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. ῾Η μόνη κατ᾿ αὐτοὺς ἐπιβαλλομένη λύσις ἦτο ἡ πλήρης ἐκκλησιαστικὴ ἀφομοίωσις τῶν ῾Ιερῶν Μητροπόλεων τῶν ᾿Επαρχιῶν τῆς Βορείου ῾Ελλάδος, ἠπειρωτικῆς καὶ νησιωτικῆς, πρὸς τὴν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος. ῾Η διαρρεύσασα ἐν τῷ μεταξὺ ἑβδομηκονταπενταετία καὶ τὰ ἐπισυμβαίνοντα ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἐδικαίωσαν μᾶλλον τὴν ἄποψιν τῶν διαφωνούντων τότε, ἤτοι τῆς ῾Ιεραρχίας τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος πρὸς τὴν ψηφισθεῖσαν λύσιν κατόπιν συμφωνίας, ὡς ἀποδεικνύεται ὑπὸ τῶν Πηγῶν, τοῦ μακαριστοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου ᾿Αθηνῶν κυροῦ Χρυσοστόμου καὶ τῆς ῾Ελληνικῆς Πολιτείας. § 1. Τὸ πρόβλημα.Μὲ τὴν ἀπελευθέρωσι τῶν ᾿Επαρχιῶν τῆς ᾿Ηπείρου, τῆς Μακεδονίας, τῆς Θράκης καὶ τῶν Νήσων τοῦ Βορείου καὶ ᾿Ανατολικοῦ Αἰγαίου ἀπὸ τοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους 1912-13 προέκυψε τὸ θέμα τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν ᾿Επαρχιῶν αὐτῶν. Τὸ Πατριαρχεῖον Κωνσταντινουπόλεως, εἰς τὴν πνευματικὴν καὶ κανονικὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου ὑπήγοντο, δὲν ἠδύνατο εὐλόγως νὰ ἀσκήση ἐπ᾿ αὐτῶν τῶν ᾿Επαρχιῶν τὴν πνευματικὴν ἐξουσίαν Αὐτοῦ, ἕνεκα τῶν ἐπελθουσῶν πολιτικῶν ἀλλαγῶν. ῾Η ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος δὲν εἶχεν ἁρμοδιότητα νὰ παρέμβη, ἐπειδὴ δὲν ἦτο κανονικὸν ἔδαφος Αὐτῆς. ῾Η ἔλλειψις καὶ ἡ δυσχέρεια ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως προεκάλεσεν ἀπαράδεκτες ἐκκλησιαστικῶς καταστάσεις, οἱ ὁποῖες ἐξιστοροῦνται εἴτε εἰς τὴν ἐπίσημον ἀλληλογραφίαν εἴτε εἰς τὰ Πρακτικὰ τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου τῆς ᾿Εκκλησίας ἡμῶν. Κατὰ τὸν ιζ´ Κανόνα τῶν Πατέρων τῆς Δ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου (451 μ. Χ.), τὶς πολιτικὲς μεταβολὲς ἀκολουθεῖ καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ τάξις. ᾿Ιδοὺ αὐτός· «Τὰς καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἀγροικικὰς παροικίας, ἢ ἐγχωρίους, μένειν ἀπαρασαλεύτους παρὰ τοῖς κατέχουσιν αὐτὰς ᾿Επισκόποις, καὶ μάλιστα ἢ τριακονταετῆ χρόνον ταύτας ἀβιάστως διακατέχοντες ᾠκονόμησαν. Εἰ δὲ ἐντὸς τῶν τριάκοντα ἐτῶν γεγένηταί τις, ἢ γένοιτο περὶ αὐτῶν ἀμφισβήτησις, ἐξεῖναι τοῖς λέγουσιν ἠδικῆσθαι περὶ τούτων κινεῖν παρὰ τῇ Συνόδῳ τῆς ᾿Επαρχίας. Εἰ δέ τις ἀδικοῖτο παρὰ τοῦ ἰδίου Μητροπολίτου, παρὰ τῷ ᾿Εξάρχῳ τῆς διοικήσεως, ἢ τῷ Κωνσταντινουπόλεως θρόνῳ δικαζέσθω, καθ᾿ ἃ προείρηται. Εἰ δὲ καί τις ἐκ βασιλικῆς ἐξουσίας ἐκαινίσθη πόλις, ἢ αὖθις καινισθείη, τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις, καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν παροικιῶν ἡ τάξις ἀκολουθείτω». Τὰ αὐτὰ ἐπαναλαμβάνει καὶ ὁ λη´ Κανὼν τῆς ἐν Τρούλλῳ Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου (691 μ. Χ.), ὁ ὁποῖος ὁρίζει· «Τὸν ἐκ τῶν Πατέρων ἡμῶν τεθέντα Κανόνα καὶ ἡμεῖς παραφυλάττομεν, τὸν οὕτω διαγορεύοντα· εἴ τις ἐκ βασιλικῆς ἐξουσίας ἐκαινίσθη πόλις ἢ αὖθις καινισθείῃ τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις καὶ ἡ τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων τάξις ἀκολουθείτω». ᾿Ενῷ ἡ ἐπιταγὴ τῶν Κανόνων τούτων εἶναι σαφὴς ἐν τοῖς πράγμασι ἔπρεπε κατὰ τὴν σκοπουμένην λύσιν τοῦ οὑτωσὶ προβλήματος νὰ ληφθοῦν ὑπ᾿ ὄψιν τὰ ἑξῆς· α) ῞Οτι τὸ Πατριαρχεῖον εἶχεν ἀποστερηθεῖ τοῦ ποιμνίου Αὑτοῦ εἰς τὴν Μικρὰν ᾿Ασίαν καὶ ᾿Ανατολικὴν Θράκην καὶ δὲν ἔστεργεν εἰς περαιτέρω συρρίκνωσιν Αὑτοῦ. Καὶ ὅτι ἡ συρρίκνωσις θὰ ἐπέδρα δυσμενῶς εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς ἀποστολῆς Αὑτοῦ εἰς τὴν ᾿Εκκλησίαν καὶ εἰς τὴν Οἰκουμένην καὶ θὰ ἦτο ἐπικίνδυνος δι᾿ αὐτὸν τοῦτον τὸν θεσμόν. β) ῞Οτι ἦτο δυσχερὴς καὶ μᾶλλον ἀδύνατος διὰ τὸ Πατριαρχεῖον ἡ διοίκησις τῶν ᾿Επαρχιῶν αὐτῶν διὰ προφανεῖς λόγους. γ) ῞Οτι τὰ ἀναφυέντα προβλήματα καὶ δὴ καὶ μάλιστα, ὅτι οἱ ἀπαράδεκτες ἐκκλησιαστικὲς παρεκτροπὲς καὶ τὰ κοινωνικὰ, ποιμαντικὰ καὶ ἄλλα προβλήματα ἐπίεζον ἀσφυκτικῶς πρὸς διευθέτησιν τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ τούτου προβλήματος. δ) ῞Οτι ἐπὶ τοῦ θέματος ὑπῆρχον ἀντίρροπες καὶ ἀσύμπτωτες ἀπόψεις ὑπὸ τῶν ἐμπλεκομένων μερῶν, ἤτοι τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος καὶ τῆς ῾Ελληνικῆς Κυβερνήσεως, ἤγουν τῆς Πολιτικῆς ᾿Εξουσίας. ε) ῞Οτι ἔπρεπε νὰ διασφαλισθῆ ἡ ἑνότης τοῦ ῾Ελληνικοῦ Κράτους καὶ μὲ τὴν ἑνιαίαν ἐκκλησιαστικὴν διοίκησιν. ῾Ο συμβιβασμὸς τῶν ἀπόψεων αὐτῶν καὶ ἡ ζητουμένη σύμπτωσις εἰς ἀποδεκτὴν λύσιν ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων ἦτο λίαν δυσχερής, ἐπειδὴ ἐζητεῖτο λύσις πέραν τῶν ῾Ιερῶν Κανόνων. ῾Ωστόσον τὸ θέμα, ἀφ᾿ ὅτου προέκυψεν, προϊόντος τοῦ χρόνου ἐλάμβανεν ἐκρηκτικὲς διαστάσεις. ῾Η ἐκκρεμότης αὐτὴ διήρκεσεν ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν (1913-1928). Κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν καὶ ἕως τῆς ἐκδόσεως τοῦ Νόμου 3615 τῆς 10ης ᾿Ιουλίου 1928 καὶ τῆς ἐν συνεχείᾳ τούτου Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως τῆς 4ης Σεπτεμβρίου 1928 ἐγένοντο ἀπόπειρες ἐπιλύσεως τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ τούτου προβλήματος μὴ τελεσφορήσασες. Οἱ διατυπωθεῖσες ἀπόψεις δύνανται νὰ συνοψισθοῦν εἰς πέντε ἑνότητες, ὡς ἐκτίθενται εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν ῎Εκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς ᾿Επιτροπῆς ἐπὶ τῆς Παιδείας πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν ῾Ελλήνων, κατὰ τὸν ᾿Ιούνιον τοῦ 1928. 1. ῞Οπως χειραφετηθοῦν καὶ προσαρτησθοῦν οἱ Μητροπόλεις τῶν ᾿Επαρχιῶν αὐτῶν εἰς τὴν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος, ὡς συνέβη τὸ 1866 μὲ τὶς Μητροπόλεις τῶν Νήσων τοῦ ᾿Ιονίου καὶ τὸ 1882 μὲ τὶς Μητροπόλεις τῆς Θεσσαλίας καὶ ἐκ τῆς ᾿Ηπείρου τῆς ῾Ιερᾶς Μητροπόλεως ῎Αρτης διὰ τῆς ἐκδόσεως τῶν σχετικῶν Πατριαρχικῶν Τόμων. 2. ῞Οπως διατηρηθῆ τὸ ὑπάρχον ἐκκλησιαστικὸν καθεστὼς εἰς τὶς ᾿Επαρχίες, ἤτοι ὅπως ἐξαρτῶνται οἱ Μητροπολῖτες τῶν ᾿Επαρχιῶν τῶν Νέων Χωρῶν ἐκ τοῦ Πατριαρχείου, ἄνευ συμμετοχῆς αὐτῶν εἰς τὴν Σύνοδον τοῦ Πατριαρχείου, ἐκτὸς ἐὰν εὑρίσκοντο κατὰ συγκυρίαν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Τοιοῦτον καθεστὼς ὑφίσταται σήμερον διὰ τὶς Μητροπόλεις τῆς Δωδεκανήσου. 3. ῞Οπως διαιρεθοῦν οἱ ᾿Επαρχίες εἰς 5 θέματα ἤτοι α) Θράκης, β)
Μακεδονίας, γ) ᾿Ηπείρου, δ) Νήσων Αἰγαίου καὶ ε) Κρήτης καὶ ὅπως
συγκροτηθοῦν τακτικὲς Σύνοδοι, οἱ ὁποῖες θὰ ἀνελάμβανον τὴν διοίκησιν μία
ἑκάστη τοῦ οἰκείου θέματος. Κανὼν δ´· «᾿Επίσκοπον προσήκει μάλιστα μὲν ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ᾿Επαρχίᾳ καθίστασθαι· εἰ δὲ δυσχερὲς εἴη τὸ τοιοῦτον, ἢ διὰ κατεπείγουσαν ἀνάγκην, ἢ διὰ μῆκος ὁδοῦ, ἐξάπαντος τρεῖς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγομένους, συμψήφων γενομένων καὶ τῶν ἀπόντων, καὶ συντιθεμένων διὰ γραμμάτων, τότε τὴν χειροτονίαν ποιεῖσθαι. Τὸ δὲ κῦρος τῶν γινομένων δίδοσθαι καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν τῷ Μητροπολίτῃ». Κανὼν ε´· «Περὶ τῶν ἀκοινωνήτων γενομένων, εἴτε τῶν ἐν κλήρῳ, εἴτε τῶν ἐν λαϊκῷ τάγματι, ὑπὸ τῶν καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ᾿Επισκόπων, κρατείτω ἡ γνώμη, κατὰ τὸν Κανόνα τὸν διαγορεύοντα, τοὺς ὑφ᾿ ἑτέρων ἀποβληθέντας ὑφ᾿ ἑτέρων μὴ προσίεσθαι. ᾿Εξεταζέσθω δὲ μὴ μικροψυχίᾳ ἢ φιλονεικίᾳ ἤ τινι τοιαύτη ἀηδίᾳ τοῦ ᾿Επισκόπου, ἀποσυνάγωγοι γεγένηνται. ῞Ινα οὖν τὴν πρέπουσαν ἐξέτασιν λαμβάνῃ, καλῶς ἔχειν ἔδοξεν, ἑκάστου ἐνιαυτοῦ, καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν δὶς τοῦ ἔτους συνόδους γίνεσθαι. ἵνα κοινῇ πάντων τῶν ᾿Επισκόπων τῆς ἐπαρχίας ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγομένων, τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἐξετάζηται. Καὶ οὕτως οἱ ὁμολογουμένως προσκεκρουκότες τῷ ᾿Επισκόπῳ, κατὰ λόγον ἀκοινώνητοι παρὰ πᾶσιν εἶναι δόξωσιν, μέχρις ἂν τῷ κοινῷ τῶν ᾿Επισκόπων δόξῃ τὴν φιλανθρωποτέραν ὑπὲρ αὐτῶν ἐκθέσθαι ψῆφον. Αἱ δὲ σύνοδοι γινέσθωσαν, μία μέν, πρὸ τῆς Τεσσαρακοστῆς, ἵνα πάσης μικροψυχίας ἀναιρουμένης, τὸ δῶρον καθαρὸν προσφέρηται τῷ Θεῷ· δευτέρα δὲ περὶ τὸν τοῦ μετοπώρου καιρόν». Τῶν ῾Αγίων ᾿Αποστόλων· Κανὼν λδ´· «Τοὺς ᾿Επισκόπους ἑκάστου ἔθνους, εἰδέναι χρὴ τὸν ἐν αὐτοῖς πρῶτον, καὶ ἡγεῖσθαι αὐτὸν ὡς κεφαλήν, καὶ μηδέν τι πράττειν περιττὸν ἄνευ τῆς ἐκείνου γνώμης· μόνα δὲ πράττειν ἕκαστον, ὅσα τῇ αὐτοῦ παροικίᾳ ἐπιβάλλει, καὶ ταῖς ὑπ᾿ αὐτὴν χώραις. ᾿Αλλὰ μηδὲ ἐκεῖνος ἄνευ τῆς πάντων γνώμης ποιείτω τι. Οὕτω γὰρ ὁμόνοια ἔσται, καὶ δοξασθήσεται ὁ Θεός, διὰ Κυρίου ἐν ῾Αγίῳ Πνεύματι, ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα». Τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ Συνόδου (341 μ. Χ.)· Κανὼν ιδ´· «Εἴ τις ᾿Επίσκοπος ἐπί τισιν ἐγκλήμασι κρίνοιτο, ἔπειτα συμβαίη περὶ αὐτοῦ διαφωνεῖν τοὺς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ᾿Επισκόπους, τῶν μέν, ἀθῶον τὸν κρινόμενον ἀποφαινόντων, τῶν δέ, ἔνοχον, ὑπὲρ ἀπαλλαγῆς πάσης ἀμφισβητήσεως, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ Συνόδῳ τὸν τῆς Μητροπόλεως ᾿Επίσκοπον ἀπὸ τῆς πλησιοχώρου ἐπαρχίας μετακαλεῖσθαι ἑτέρους τινάς, τοὺς ἐπικρινοῦντας καὶ τὴν ἀμφισβήτησιν διαλύσοντας, τοῦ βεβαιῶσαι σὺν τοῖς τῆς ἐπαρχίας τὸ παριστάμενον». Κανὼν ιε´· «Εἴ τις ᾿Επίσκοπος ἐπί τισιν ἐγκλήμασι κατηγορηθείς, κριθείη ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ᾿Επισκόπων, πάντες τε σύμφωνοι μίαν κατ᾿ αὐτοῦ ἐξενέγκειεν ψῆφον· τοῦτον μηκέτι παρ᾿ ἑτέροις δικάζεσθαι, ἀλλὰ μένειν βεβαίαν τὴν σύμφωνον τῶν τῆς ἐπαρχίας ᾿Επισκόπων ἀπόφασιν». Κανὼν ιθ´· «᾿Επίσκοπον μὴ χειροτονεῖσθαι δίχα Συνόδου καὶ παρουσίας τοῦ ἐν τῇ Μητροπόλει τῆς ἐπαρχίας. Τούτου δὲ παρόντος ἐξάπαντος, βέλτιον μὲν συνεῖναι αὐτῷ πάντας τοὺς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ συλλειτουργούς, καὶ προσήκει δι᾿ ἐπιστολῆς τὸν ἐν τῇ Μητροπόλει συγκαλεῖν. Καὶ εἰ μὲν ἀπαντοῖεν οἱ πάντες, βέλτιον, εἰ δὲ δυσχερὲς εἴη τοῦτο, τούς γε πλείους ἐξάπαντος παρεῖναι δεῖ, ἢ διὰ γραμμάτων ὁμοψήφους γενέσθαι, καὶ οὕτω μετὰ τῆς τῶν πλειόνων, ἤτοι παρουσίας ἢ ψήφου γίνεσθαι τὴν κατάστασιν. Εἰ δὲ ἄλλως παρὰ τὰ ὡρισμένα γίγνοιτο, μηδὲν ἰσχύειν τὴν χειροτονίαν. Εἰ δὲ κατὰ τὸν ὡρισμένον Κανόνα γίγνοιτο ἡ κατάστασις, ἀντιλέγοιεν δέ τινες δι᾿ οἰκείαν φιλονεικίαν, κρατεῖν τῆς τῶν πλειόνων ψῆφον». Κανὼν κ´· «Διὰ τὰς ἐκκλησιαστικὰς χρείας, καὶ τὰς τῶν ἀμφισβητουμένων διαλύσεις, καλῶς ἔχειν ἔδοξε, Συνόδους καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν τῶν ᾿Επισκόπων γίνεσθαι δεύτερον τοῦ ἔτους. ῞Απαξ μέν, μετὰ τὴν τρίτην ἑβδομάδα τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, ὥστε τῇ τετάρτῃ ἑβδομάδι τῆς Πεντηκοστῆς ἐπιτελεῖσθαι τὴν Σύνοδον, ὑπομιμνήσκοντος τοὺς ἐπαρχιώτας τοῦ ἐν τῇ Μητροπόλει. Τὴν δὲ δευτέραν Σύνοδον γίνεσθαι εἰδοῖς ᾿Οκτωβρίαις, ἥτις ἐστὶ δεκάτη ῾Υπερβερεταίου. ῞Ωστε ἐν αὐταῖς ταύταις ταῖς Συνόδοις προσιέναι Πρεσβυτέρους καὶ Διακόνους, καὶ πάντας τοὺς ἠδικεῖσθαι νομίζοντας, καὶ παρὰ τῆς Συνόδου ἐπικρίσεως τυγχάνειν. Μὴ ἐξεῖναι δέ τινας καθ᾿ ἑαυτοὺς ποιεῖσθαι, ἄνευ τῶν πεπιστευμένων τὰς Μητροπόλεις». ῾Η πρότασις αὐτὴ κατωχύρωνε πλήρως τὰ κανονικὰ δικαιώματα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, προβλεπόμενα ὑπὸ τῶν ῾Ιερῶν Κανόνων τῆς Δ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου (451 μ. Χ.)· Κανὼν θ´· «Εἴ τις Κληρικὸς πρὸς Κληρικὸν πρᾶγμα ἔχοι, μὴ ἐγκαταλιμπανέτω τὸν οἰκεῖον ᾿Επίσκοπον, καὶ ἐπὶ κοσμικὰ δικαστήρια κατατρεχέτω, ἀλλὰ πρότερον τὴν ὑπόθεσιν γυμναζέτω παρὰ τῷ ἰδίῳ ᾿Επισκόπῳ, ἢ γοῦν γνώμῃ αὐτοῦ τοῦ ᾿Επισκόπου, παρ᾿ οἷς ἂν τὰ ἀμφότερα μέρη βούλωνται, τὰ τῆς δίκης συγκροτεῖσθαι, εἰ δέ τις παρὰ ταῦτα ποιήσοι, Κανονικοῖς ἐπιτιμίοις ὑποκείσθω. Εἰ δὲ καὶ Κληρικὸς πρᾶγμα ἔχοι πρὸς τὸν ἴδιον, ἢ καὶ πρὸς ἕτερον ᾿Επίσκοπον, παρὰ τῇ Συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας δικαζέσθω. Εἰ δὲ πρὸς τὸν τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας Μητροπολίτην ᾿Επίσκοπος, ἢ Κληρικὸς ἀμφισβητοίη, καταλαμβανέτω, ἢ τὸν ῎Εξαρχον τῆς διοικήσεως, ἢ τὸν τῆς Βασιλευούσης Κωνσταντινουπόλεως θρόνον, καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ δικαζέσθω». Κανὼν ιζ´· «Τὰς καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἀγροικικὰς παροικίας, ἢ ἐγχωρίους, μένειν ἀπαρασαλεύτους παρὰ τοῖς κατέχουσιν αὐτὰς ᾿Επισκόποις, καὶ μάλιστα ἢ τριακονταετῆ χρόνον ταύτας ἀβιάστως διακατέχοντες ᾠκονόμησαν. Εἰ δὲ ἐντὸς τῶν τριάκοντα ἐτῶν γεγένηταί τις, ἢ γένοιτο περὶ αὐτῶν ἀμφισβήτησις, ἐξεῖναι τοῖς λέγουσιν ἠδικῆσθαι περὶ τούτων κινεῖν παρὰ τῇ Συνόδῳ τῆς ᾿Επαρχίας. Εἰ δέ τις ἀδικοῖτο παρὰ τοῦ ἰδίου Μητροπολίτου, παρὰ τῷ ᾿Εξάρχῳ τῆς διοικήσεως, ἢ τῷ Κωνσταντινουπόλεως θρόνῳ δικαζέσθω, καθ᾿ ἃ προείρηται. Εἰ δὲ καί τις ἐκ βασιλικῆς ἐξουσίας ἐκαινίσθη πόλις, ἢ αὖθις καινισθείη, τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις, καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν παροικιῶν ἡ τάξις ἀκολουθείτω». Κανὼν κη´· «Πανταχοῦ τοῖς τῶν ἁγίων Πατέρων ὅροις ἑπόμενοι, καὶ τὸν ἀρτίως ἀναγνωσθέντα Κανόνα τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα Θεοφιλεστάτων ᾿Επισκόπων, τῶν συναχθέντων ἐπὶ τοῦ τῆς εὐσεβοῦς μνήμης μεγάλου Θεοδοσίου, τοῦ γενομένου βασιλέως ἐν τῇ βασιλίδι Κωνσταντινουπόλεως νέᾳ ῾Ρώμῃ, γνωρίζοντες· τὰ αὐτὰ καὶ ἡμεῖς ὁρίζομέν τε καὶ ψηφιζόμεθα περὶ τῶν πρεσβείων τῆς ἁγιωτάτης ᾿Εκκλησίας, τῆς αὐτῆς Κωνσταντινουπόλεως νέας ῾Ρώμης. Καὶ γὰρ τῷ θρόνῳ τῆς πρεσβυτέρας ῾Ρώμης διὰ τὸ βασιλεύειν τὴν πόλιν ἐκείνην, οἱ Πατέρες εἰκότως ἀποδεδώκασι τὰ πρεσβεῖα· καὶ τῷ αὐτῶ σκοπῷ κινούμενοι οἱ ἑκατὸν πεντήκοντα Θεοφιλέστατοι ᾿Επίσκοποι, τὰ ἶσα πρεσβεῖα ἀπένειμαν τῷ τῆς νέας ῾Ρώμης ἁγιωτάτῳ θρόνῳ, εὐλόγως κρίναντες, τὴν βασιλείᾳ καὶ συγκλήτῳ τιμηθεῖσαν πόλιν, καὶ τῶν ἴσων ἀπολαύουσαν πρεσβείων τῇ πρεσβυτέρᾳ Βασιλίδι ῾Ρώμῃ, καὶ ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ὡς ἐκείνην μεγαλύνασθαι πράγμασι, δευτέραν μετ᾿ ἐκείνην ὑπάρχουσαν. Καὶ ὥστε τοὺς τῆς Ποντικῆς, καὶ τῆς ᾿Ασιανῆς, καὶ τῆς Θρᾳκικῆς Διοικήσεως Μητροπολίτας μόνους, ἔτι δὲ καὶ τοὺς ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς ᾿Επισκόπους τῶν προειρημένων Διοικήσεων χειροτονεῖσθαι ὑπὸ τοῦ προειρημένου ἁγιωτάτου θρόνου τῆς κατὰ Κωνσταντινούπολιν ἁγιωτάτης ᾿Εκκλησίας· δηλ. ἑκάστου Μητροπολίτου τῶν προειρημένων Διοικήσεων, μετὰ τῶν τῆς ἐπαρχίας ᾿Επισκόπων χειροτονοῦντος τοὺς τῆς ἐπαρχίας ᾿Επισκόπους, καθὼς τοῖς θείοις Κανόσι διηγόρευται. Χειροτονεῖσθαι δέ, καθὼς εἴρηται, τοὺς Μητροπολίτας τῶν προειρημένων Διοικήσεων παρὰ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ᾿Αρχιεπισκόπου, ψηφισμάτων συμφώνων, κατὰ τὸ ἔθος, γινομένων, καὶ ἐπ᾿ αὐτὸν ἀναφερομένων». ᾿Αλλὰ ἡ πρότασις αὐτὴ κατατεμάχιζεν τὸν χῶρον τοῦ ῾Ελληνικοῦ Κράτους. 4. ῞Οπως κατασταθῆ εἰς Θεσσαλονίκην ἑτέρα Διαρκὴς ῾Ιερὰ Σύνοδος. ῾Η πρότασις αὐτὴ ἦτο ἀπόρροια τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ. Εἶναι γνωστὲς οἱ συνέπειες τῆς ὁδυνηρᾶς αὐτῆς καταστάσεως καὶ ἐθνικῆς περιπετείας διὰ τὸ ῎Εθνος καὶ τὴν ᾿Εκκλησίαν. 5. ῞Οπως ὑπαχθοῦν οἱ Μητροπόλεις τῶν ᾿Επαρχιῶν ὑπὸ τὴν διοίκησιν τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος διακρατοῦντος τοῦ Πατριαρχείου ψιλὴν τινὰ δικαιοδοσίαν ἐκδηλουμένην εἰς ὡρισμένα σημεῖα. Τελικῶς ἐπελέγη ἡ τελευταία αὐτὴ πρότασις. § 2. ῾Η ῾Ελληνικὴ Πολιτεία.Μὲ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ προβλήματος ἠσχολήθη ἡ ῾Ελληνικὴ Πολιτεία συστήσασα δύο ᾿Επιτροπές. α) Τὴν διὰ τοῦ Νόμου 188 τῆς 28ης Μαρτίου 1914 (Φ.Ε.Κ. τ. Α´ 77), «Περὶ συστάσεως νομοπαρασκευαστικῆς ἐπιτροπείας πρὸς ἀναθεώρησιν καὶ σύνταξιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς νομοθεσίας». ῾Η ᾿Επιτροπεία ἀπετελεῖτο ἐκ 14 μελῶν. Μετεῖχον· 1) ὁ ᾿Αθηνῶν Θεόκλητος, 2) ὁ Θεσσαλονίκης Γεννάδιος , 3) ὁ Δράμας ᾿Αγαθάγγελος, 4) ὁ Πέτρας Τίτος, 5) ὁ Μεσσηνίας Μελέτιος, 6) ὁ Μονεμβασίας καὶ Λακεδαίμονος Γερμανός, 7) ὁ ᾿Ιωάννης Εὐταξίας, 8) ὁ Γεώργιος Δέρβος, 9) ὁ Κωνσταντῖνος Μ. Ράλλης, 10) ὁ ᾿Ιωάννης Σημαντήρας, 11) ὁ Δημήτριος Πετρακᾶκος, 12) ὁ Μιχαήλ Γαλανός, 13) ὁ ῾Αμίλκας ᾿Αλιβιζᾶτος καὶ 14 ) ὁ ᾿Ιωάννης Σ. ᾿Ιωαννίδης. Αὕτη ἐξεπόνησεν «Σχέδιον Καταστατικοῦ Νόμου τῆς ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος» καὶ περιέλαβεν εἰς τὰ ἄρθρα 36, 37 καὶ 38 καὶ τὶς Μητροπόλεις, τὶς ᾿Αρχιεπισκοπὲς καὶ ᾿Επισκοπὲς τῶν ᾿Επαρχιῶν αὐτῶν καὶ τῆς Κρήτης. Τὸ καταρτισθὲν Σχέδιον συμπεριελάμβανε ἅπασαν τὴν τότε ῾Ελληνικὴν ᾿Επικράτειαν καὶ οὐδὲν ἀνέφερεν περὶ πνευματικῶν δικαιωμάτων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Σχεδίου ἀναγιγνώσκομεν· «῾Η ῾Ιερὰ Σύνοδος ἀπαρτίζεται ἐκ τοῦ Προέδρου καὶ δώδεκα Συνέδρων. Καὶ Πρόεδρος μὲν εἶναι διαρκῶς ὁ κατὰ καιρὸν ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἀρχιερατεύων Μητροπολίτης, οἱ Σύνεδροι δὲ λαμβάνονται ἐκ περιτροπῆς ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ᾿Αρχιερέων τοῦ Κράτους τῶν ἐχόντων ᾿Επισκοπάς, προσκαλουμένων ἑκάστου ἐπὶ διετίαν κατὰ τὴν τάξιν τῶν πρεσβείων τῆς ἀρχιερωσύνης. ῾Η διετὴς θητεία ἑκάστου Συνέδρου ἐπ᾿ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ ἀνανεωθῇ». Τὸ Σχέδιον ὅμως τοῦτο δὲν περιεβλήθη τὴν ἰσχὺν Νόμου. β) Τὴν διὰ τοῦ Ν. Δ. τῆς 27ης Αὐγούστου 1927 «Περὶ συστάσεως Γνωμοδοτικῆς ᾿Επιτροπῆς πρὸς μελέτην καὶ καθορισμὸν τοῦ προσφορωτέρου κανονικοῦ διοικητικοῦ συστήματος τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν» (Φ.Ε.Κ. 234 τ. Α´ τῆς 3 Σεπτ. 1925). Τοῦτο ἐτροποποιήθη δι᾿ ἑτέρων δύο Ν. Δ., ἤτοι α) τοῦ Ν. Δ. τῆς 1ης Σεπτεμβρίου 1926 (Φ. Ε. Κ. 336 τ. Α´ τῆς 23ης Σεπτεμβρίου 1926) καὶ β) τοῦ Ν. Δ. τῆς 20ῆς Νοεμβρίου 1926, ( Φ. Ε. Κ. 417 τ. Α´ τῆς 26ης Νοεμβρίου 1926). ῾Η Γνωμοδοτικὴ ᾿Επιτροπὴ ἀπετελέσθη ἐκ τῶν Μητροπολιτῶν· 1) Θεσσαλονίκης Γενναδίου, 2) ᾿Ιωαννίνων Σπυρίδωνος, 3) Κρήτης Τίτου, 4) Μηθύμνης Διονυσίου 5) Μαρωνείας ᾿Ανθίμου, 6) Τραπεζοῦντος Χρυσάνθου, 7) Μυτιλήνης ᾿Ιακώβου καὶ 8) τοῦ ᾿Ελλογιμωτάτου Κωνσταντίνου Ράλλη, καθηγητοῦ Πανεπιστημίου καὶ ᾿Επιτρόπου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ αὕτη κατήρτισε «Σχέδιον Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς ἐν ταῖς Νέαις Χώραις ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας». Προέβλεπεν, ὅτι «Καθίσταται ἐν Θεσσαλονίκῃ Διαρκὴς ῾Ιερὰ Σύνοδος τῆς ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας τῶν Νέων Χωρῶν, ἐκπροσωποῦσα τὴν Σύνοδον τῆς ῾Ιεραρχίας ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν» (ἄρθρον 13). ῾Η ᾿Εκκλησία αὕτη θὰ ἐξηρτᾶτο ἐκ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ὡς ἑξῆς· «α´) ἐκ τοῦ μνημοσύνου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ὑπὸ τῶν Μητροπολιτῶν ὑπὸ τὸν ἑξῆς τύπον· “Μνήσθητι, Κύριε τοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου ἡμῶν καὶ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου (δεῖνος)”· β´) ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς κυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ἀρχιερέων καὶ λοιπῆς κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος Καταστατικοῦ μετοχῆς εἰς αὐτὴν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου (ἄρθρον 10β, 27, 30)· γ´) ἐκ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀποφαίνεσθαι ἐπὶ τῆς πρὸς ἀναθεώρησιν αἰτήσεως τοῦ εἰς καθαίρεσιν καταδικασθέντος ἀρχιερέως κατὰ τὰ ἐν ἄρθρῳ 60 ὁριζόμενα· καὶ δ´) ἐκ τῆς συμμετοχῆς τῶν ἐν ἐνεργείᾳ Μητροπολιτῶν διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου, εἴτε δι᾿ αὐτοπροσώπου συμμετοχῆς εἰς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐκλογικὴν Συνέλευσιν, εἴτε δι᾿ ἀποστολῆς ψηφοδελτίου (ἄρθρον 5)». Περὶ τοῦ ἔργου τῶν ᾿Επιτροπῶν πληροφορούμεθα σχετικῶς ἐκ τῶν Πηγῶν. Παραλλήλως καὶ κατὰ τίς διάφορες φάσεις μελέτης τοῦ προβλήματος διεξήγοντο καὶ συνομιλίες μέσῳ τῶν διπλωματικῶν ᾿Αρχῶν ἢ δι᾿ ἐπισήμου ἀλληλογραφίας τῶν ᾿Αρχῶν τοῦ Κράτους μετὰ τοῦ Πατριαρχείου. Τέλος ἡ ῾Ελληνικὴ Κυβέρνησις κατόπιν ἀλλεπαλλήλων συσκέψεων εἰσήγαγεν καὶ ἐψήφισεν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν ῾Ελλήνων τὸν ὑπ᾿ ἀριθμὸν 3615/28 Νόμον. Διαφωτίζει τὴν ἔρευναν τοῦ θέματος ἡμῶν ἡ Εἰσηγητικὴ ῎Εκθεσις πρὸς τὴν Βουλὴν τοῦ ῾Υπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων Θ. Νικολούδη τῆς 31ης Μαΐου 1928, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτίθεται ἡ πολιτικὴ βούλησις τῆς Κυβερνήσεως ᾿Αλεξάνδρου Ζαΐμη, ὅτι τὸ προτεινόμενον Νομοσχέδιον ἀπεσκόπει εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἕνωσιν τῶν ᾿Επαρχιῶν καὶ τὸν καταρτισμὸν ἑνιαίου Καταλόγου ᾿Αρχιερέων Παλαιᾶς καὶ Νέας ῾Ελλάδος. «῎Εχοντες ὑπ᾿ ὄψει τὴν ἀπερίγραπτον ἀνωμαλίαν εἰς ἣν διατελοῦσιν αἱ Μητροπόλεις τῶν Νέων Χωρῶν καὶ φρονοῦντες ὅτι ἡ παράτασις τῆς ἀνωμαλίας ταύτης, ὁδηγεῖ ἀσφαλῶς εἰς ἐκκλησιαστικὴν ἀναρχίαν καὶ ἀποσύνθεσιν, εἶναι δὲ ἐπιζημιωτάτη οὐ μόνον ἐκκλησιαστικῶς, διότι παραλύει τὰς ἐν ῾Ελλάδι ἐκκλησιαστικὰς δυνάμεις, ἀλλὰ καὶ ἐθνικῶς, διότι κρατεῖ τὴν ῾Ελλάδα διῃρημένην εἰς παλαιὰν καὶ νέαν καὶ παρακωλύει τὴν πλήρη ἀφομοίωσιν τῶν πληθυσμῶν αὐτῆς ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαίαν καὶ ἐπείγουσαν τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ τούτου ἐπ᾿ ἀγαθῷ τῆς τε πολιτείας καὶ ἐκκλησίας. ῎Εχοντες ἀφ᾿ ἑτέρου τὴν πεποίθησιν ὅτι τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην δὲν δύναται νὰ θεραπεύσῃ ἡ ἵδρυσις ἰδίας ῾Ιερᾶς Συνόδου ἐν Θεσσαλονίκῃ μηδὲ ἡ κατὰ θέματα διοίκησις, ἀλλὰ μόνον ἡ διοικητικὴ ἕνωσις τῶν ἐν Νέαις Χώραις τῆς ῾Ελλάδος Μητροπόλεων μετὰ τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἄνευ ἀποσπάσεως αὐτῶν ἐκ τοῦ Πατριαρχείου ἐθεωρήσαμεν ἐπιβεβλημένον ἡμῖν καθῆκον ἐκθέτοντας πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν ᾿Εξωτερικῶν ῾Υπουργεῖον τοὺς ὅρους, ὑφ᾿ οὗς, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἠδύνατο ν᾿ ἐπιτευχθῇ ἡ διοικητικὴ αὕτη ἕνωσις τῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις τῆς ῾Ελλάδος Μητροπόλεων ἄνευ ἀποσπάσεως αὐτῶν ἐκ τοῦ Πατριαρχείου νὰ παρακαλέσωμεν αὐτὸ ὅπως ὑποβάλῃ τούτους, ἐὰν ἤθελεν ἐγκρίνῃ αὐτοὺς εἰς τὸ Πατριαρχεῖον πρὸς μελέτην καὶ ἐξέτασιν καὶ ἐν περιπτώσει ἐγκρίσεως πρὸς ἔκδοσιν Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς πράξεως ἐπιτρεπούσης τὴν διοικητικὴν ἕνωσιν τῶν ἐν Νέαις Χώραις τῆς ῾Ελλάδος Μητροπόλεων μετὰ τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἐπὶ τοῖς ὅροις τούτοις, οὓς καὶ νὰ τροποποιήσῃ ἐλαφρῶς θὰ ἠδύνατο. Τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον μετὰ μελέτην καὶ ἐξέτασιν τῶν
προτεινομένων ὅρων, ὑφ᾿ οὗς θὰ ἐγίνετο ἡ διοικητικὴ ῞Ενωσις εὑρὸν αὐτοὺς
μὴ ἀντιπίπτοντας πρὸς τοὺς κανόνας, ἔχοντες δὲ ἀρκετὰ πλεονεκτήματα ἐν
συγκρίσει πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε προταθέντα σχέδια διοικήσεως καὶ δὴ πρὸς τὸ
τῆς κατὰ θέματα διοικήσεως τῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις τῆς ᾿Ελλάδος ἐπαρχιῶν
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, συνέταξεν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν σχέδιον
Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς πράξεως, ὅπερ μετὰ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς πρὸς
μελέτην τοῦ ζητήματος τούτου συστάσης ἐπιτροπῆς ἀπέστειλε πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν
᾿Εξωτερικῶν ῾Υπουργεῖον διὰ τὰ καθ᾿ ἑαυτό. ..................................................................................... Μετὰ δὲ τὴν συγχώνευσιν ἐκλείπει πλέον τελείως ἡ διάκρισις μεταξὺ Μητροπολιτῶν τῶν παλαιῶν καὶ Νέων Χωρῶν διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν μελῶν τῆς Διαρκοῦς ῾Ιερᾶς Συνόδου κατὰ τὰ πρεσβεῖα τῆς ἀρχιερωσύνης ἐκ κοινοῦ καταλόγου ἐν τῷ ὁποίῳ ἔχουσι καταγραφῇ οἱ Μητροπολίται τῆς ᾿Ελλάδος κατὰ τὰ πρεσβεῖα τῆς ἀρχιερωσύνης. Οὕτω ἐπέρχεται βαθμηδὸν καὶ ὁμαλῶς ὁ σκοπός, ὃν ἐπιδιώκει τὸ παρὸν σχέδιον Νόμου, ἡ κατὰ τὸ δυνατὸν ἄρσις τῆς διακρίσεως μεταξὺ Μητροπολιτῶν τῆς Παλαιᾶς καὶ Νέων Χωρῶν». Παραιτηθείσης τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ᾿Αλεξάνδρου Ζαΐμη τὴν 4ην ᾿Ιουλίου 1928, τὴν Πρωθυπουργίαν ἀνέλαβεν ὁ ᾿Ελευθέριος Βενιζέλος τοῦ ᾿Ανδρέου Μιχαλακοπούλου ἀναλαβόντος τὸ ῾Υπουργεῖον ᾿Εξωτερικῶν συντελέσαντος οὕτω εἰς τὴν ὑπογραφὴν καὶ δημοσίευσιν τοῦ ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Ζαΐμη Νόμου 3615 εἰς τὸ Φ. Ε. Κ. 120/11.7.1928 Παραθέτομεν ἐπίσης καὶ τὴν ῎Εκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς ᾿Επιτροπῆς ἐπὶ τῆς Παιδείας πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν ᾿Ελλήνων, εἰς τὴν ὁποίαν συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ ἄποψις τοῦ Μακαριστοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου ᾿Αθηνῶν κυροῦ Χρυσοστόμου, ὡς ἑνός, ἐκ τῶν κυρίων εἰσηγητῶν τῆς λύσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν ἐπικαλέσθησαν οἱ πολιτικοί πρὸς ὑποστήρηξιν τῶν ἀπόψεών των. «Πρὸς τὴν Βουλήν ᾿Απὸ τῆς ἑπομένης τῶν ἀπελευθερωτικῶν τοῦ 1912 καὶ 1913 πολέμων ἐτέθη ἀμέσως ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τῆς διακυβερνήσεως τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν. ῾Ως πρώτη σκέψις ἐπρυτάνευσε τότε ἡ χειραφέτησις αὐτῶν καὶ ἡ προσάρτησίς των εἰς τὴν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος. ῏Ητο ἄλλως τε ἡ λύσις αὕτη ἡ κρατοῦσα κανονικὴ ἀρχὴ ἐν τῇ ᾿Ορθοδόξῳ ᾿Ανατολικῇ ᾿Εκκλησίᾳ ἀνέκαθεν, ὅπως διετυπώθη ὑπὸ τοῦ ιζ´ κανόνος τῆς Δ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου καὶ ἐπανελήφθη ὑπὸ τοῦ λη´ κανόνος τῆς Πενθέκτης Συνόδου. ῾Οσάκις δηλαδὴ ἔν τινι χώρᾳ ἐπήρχετο πολιτικὴ μεταβολὴ ἐπηκολούθει καὶ θρησκευτικὴ διαρρύθμισις σύμφωνος «τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις». ῾Η ἀρχὴ αὕτη ἐτηρήθη καὶ κατὰ τὴν διὰ πατριαρχικῶν καὶ συνοδικῶν Τόμων ἀνακήρυξιν τῶν Αὐτοκεφάλων ᾿Εκκλησιῶν τῶν χωρῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀπελευθερωθεῖσαι ἀπὸ τὸ τουρκικὸν Κράτος ἀπετέλεσαν ἴδια Κράτη ἤτοι τῆς ῾Ελλάδος τῷ 1850, τῆς Σερβίας τῷ 1879, τῆς Ρουμανίας τῷ 1882. ῾Η κανονικὴ αὕτη ἀρχὴ ἐφηρμόσθη ὡς ἦτο ἑπόμενον καὶ κατὰ τὴν προσάρτησιν τῆς ῾Επτανήσου εἰς τὴν ῾Ελλάδα, τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας καὶ μικροῦ μέρους τῆς ᾿Ηπείρου, ὅτε ἐπηκολούθησε καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ αὐτῶν προσάρτησις διὰ πατριαρχικῶν καὶ συνοδικῶν πράξεων. Τοῦτ᾿ αὐτὸ συνέβη καὶ διὰ τὰς ὀρθοδόξους Μητροπόλεις τῆς Πολωνίας (1924), τῆς Βεσσαραβίας, τῆς Βοσνίας καὶ ᾿Ερζεγοβίνης. Καὶ ἦτο ἑπόμενον, ὅτι ἡ αὐτὴ ὁδὸς ἔπρεπε νὰ ἀκολουθηθῇ καὶ διὰ τὰς Μητροπόλεις τῶν Νέων Χωρῶν. Δυστυχῶς τὰ ἐπακολουθήσαντα γνωστὰ γεγονότα τῆς τελευταίας δωδεκαετίας, οἱ συνεχεῖς ἐσωτερικοὶ καὶ ἐξωτερικοὶ ἀγῶνες ἔστρεψαν τὴν προσοχὴν τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων εἰς ἄλλα ζητήματα καὶ ἀνέβαλον τὴν λύσιν τοῦ ζωτικωτάτου τούτου διὰ τὰς Νέας κυρίως Χώρας ζητήματος. Τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν ἐπηκολούθησεν ἡ ἐκρίζωσις τοῦ ῾Ελληνισμοῦ τοῦ Πόντου, τῆς Μικρᾶς ᾿Ασίας καὶ τῆς ᾿Ανατολικῆς Θράκης καὶ ἡ ἀπογύμνωσις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Τὸ ζήτημα τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν Νέων Χωρῶν προσλαμβάνει οὕτω νέαν μορφήν· ἄρδην μετεβλήθησαν αἱ βάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐστηρίζετο μία χειραφέτησις τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον. Πρόσφατοι εἶνε εἰς τὴν μνήμην ὅλων οἱ ἀγῶνες τῆς ῾Ελληνικῆς ἐν Λωζάνῃ ᾿Αντιπροσωπείας πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν τουρκικῶν ἀξιώσεων περὶ «ἀπομακρύνσεως τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μεθ᾿ ὅλων τῶν ὀργάνων καὶ θεσμοθετημένων σωμάτων του», οἱ ὁποῖοι ἐστέφθησαν, κατόπιν ὑπερανθρώπων προσπαθειῶν, ὑπὸ ἐπιτυχίας. Τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἐσώθη, ἀλλ᾿ ἀμέσως ἐπανῆλθεν ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν. ᾿Εγένοντο ἐπανειλημμέναι ἀπόπειραι καθορισμοῦ τρόπου καὶ συστήματος διοικήσεως αὐτῶν, προὐτάθησαν δὲ διάφοροι λύσεις. Δυστυχῶς ὅμως αἱ Μητροπόλεις ἐξηκολούθησαν μένουσαι ἄνευ Κέντρου, καὶ ἄνευ διοικήσεως αἱ δυσχέρειαι αὐτῶν ηὔξανον. ᾿Επὶ πλέον αἱ χειροτονίαι ᾿Αρχιερέων ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐξηκολούθουν εἰς βάρος τοῦ Γενικοῦ ᾿Εκκλησιαστικοῦ Ταμείου. Οὐχὶ δὲ ὀλίγαι προστριβαὶ ἐγεννῶντο συχνὰ καὶ ἐκ χειροτονιῶν ἱερέων ὑπὸ ἀρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν. Αἱ κυριώτεραι τῶν λύσεων τῶν ἀφορωσῶν τὴν ἐκκλησιαστικὴν διοίκησιν τῶν Νέων Χωρῶν εἶναι αἱ ἑξῆς· Α´. Χειραφέτησις καὶ προσάρτησις τῶν Μητροπόλεων τῶν Ν. Χωρῶν εἰς τὴν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος, ὡς ἐγένετο διὰ τὴν ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Επτανήσου, τῆς Θεσσαλίας, συμμετεχόντων τῶν Μητροπολιτῶν τῶν Ν. Χωρῶν τόσον εἰς τὴν ῾Ι. Σύνοδον ᾿Αθηνῶν, ὅσον καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Γεν. ᾿Εκκλησιαστικοῦ Ταμείου. Β´. Τήρησις τοῦ νῦν ᾿Εκκλησιαστικοῦ καθεστῶτος τοῦ κρατοῦντος ἐν ταῖς ᾿Επαρχίαις τῶν Ν. Χωρῶν, καθ᾿ ὃ αὗται διοικοῦνται ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἄνευ συμμετοχῆς τῆς ῾Ιεραρχίας τῶν Ν. Χωρῶν, ὑπὸ ᾿Αρχιερέων οἱ ὁποῖοι κατὰ συγκυρίαν εὑρέθησαν ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ συγκροτοῦσιν ἐκεῖ τὴν ῾Ιερὰν Σύνοδον. Γ´. Διαίρεσις τῶν ἐπαρχιῶν εἰς 5 θέματα Θράκης, Μακεδονίας, ᾿Ηπείρου, Νήσων Αἰγαίου καὶ Κρήτης μὲ Συνόδους τακτικὰς ἐχούσας πάσας τὰς ἐξουσίας καὶ τὰς εὐθύνας τὰς ὁποίας οἱ ῾Ι. Κανόνες καθορίζουσιν. Αὗται ἐκλέγουσι καὶ διορίζουσι τοὺς ᾿Αρχιερεῖς τοῦ θέματος, τῆς μὲν ἐκλογῆς αὐτῶν ἐγκρινομένης ὑπὸ τοῦ Πατριαρχείου, τῆς δὲ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἐκκαλουμένης εἰς τὸ Πατριαρχεῖον. Σύστημα κατ᾿ ἐξοχὴν ἀποκεντρωτικὸν τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως ὑπὸ διαφορετικὰς συνθήκας θὰ ἦτο τὸ ἐπωφελέστερον διὰ τὴν ᾿Εκκλησίαν καὶ τὸ μᾶλλον σύμφωνον πρὸς τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς κανόνας. Δ´. ῞Ιδρυσις διαρκοῦς Συνόδου ἐν Θεσσαλονίκῃ, εἰς ἣν θὰ μετεβιβάζετο ἐπιτροπικῶς ἡ ἐπὶ τῶν Νέων Χωρῶν Πατριαρχικὴ ἐξουσία, ἵδρυσις ᾿Εκκλησιαστικοῦ Ταμείου τῶν Ν. Χωρῶν, βαθμιαία κατάργησις τῶν κριθεισῶν ὑπεραρίθμων Μητροπόλεων καὶ καθιέρωσις τῆς συγκλήσεως τῆς ῾Ιεραρχίας κατ᾿ ἔτος μὲ εὑρυτάτην δικαιοδοσίαν διοικητικὴν καὶ δικαστικήν. Εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον θὰ ἐδημιούργει δευτέραν ἐν τῷ Κράτει ᾿Εκκλησίαν, ἀλλὰ καὶ ἀντίκειται εἰς τὴν προσπάθειαν πρὸς ἀφομοίωσιν τῶν ᾿Εκκλησιῶν Παλαιᾶς καὶ Νέας ῾Ελλάδος. ᾿Απεκρούσθη ἐντόνως ἰδίᾳ ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, διότι θὰ ἐδημιούργει, τώρα ἐφαρμοζόμενον, ὅπως καὶ ἡ κατὰ θέματα διοίκησις, λίαν ἐπικίνδυνον ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ τῶν δύο ἐν τῷ Κράτει ᾿Εκκλησιῶν. ῾Υπὲρ ὅλων τῶν προεκτεθεισῶν λύσεων συντρέχουσιν ὁμολογουμένως λόγοι ἰσχυροὶ καὶ ἀπὸ κανονικῆς καὶ ἀπὸ διοικητικῆς ἀπόψεως. Δυστυχῶς ὅμως οὐδεμία τῶν ἀπόψεων τούτων λύει τὸ ζήτημά μας· καὶ Ε´. ῾Η πλήρης διοικητικὴ ἀφομοίωσις τῆς ᾿Εκκλησίας τῶν Ν. Χωρῶν πρὸς τὴν τῆς Π. ῾Ελλάδος διὰ τῆς συμμετοχῆς τόσον εἰς τὴν ῾Ι. Σύνοδον τῶν ᾿Αθηνῶν ὅσον καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Γεν. ᾿Εκκλησ. Ταμείου τῶν Μητροπολιτῶν τῶν Ν. Χωρῶν, διατηρουμένης ὅμως τῆς ψιλῆς δικαιοδοσίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ἐπὶ τῶν ᾿Αρχιερέων τῶν Ν. Χωρῶν καὶ ἐκδηλουμένης εἰς ὡρισμένα σημεῖα ἐφ᾿ ὅσον περὶ μεταφορᾶς τῆς ἕδρας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐκ Κωνσταντινουπόλεως οὔτε σκέψις εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι ὁ θεσμὸς αὐτοῦ, ἑδρεύοντος ἐξ ἀρχῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀπορρέει ἐκ τριῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, τῆς Β´ (κανὼν β´), τῆς Δ´ (κανὼν κη´) καὶ τῆς Πενθέκτης (κανὼν λθ´), εἶναι δὲ ἀσύμφορος καὶ ταπεινωτικὴ διὰ τὴν ᾿Ορθόδοξον ᾿Εκκλησίαν καὶ ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον ἡ διατήρησις αὐτῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐνίσχυσις αὐτῆς καὶ δι᾿ ἄλλων μὲν μέσων, ἰδίᾳ δὲ διὰ τῆς μὴ ἀποσπάσεως ἀπ᾿ αὐτοῦ τῶν ἐπαρχιῶν τῶν Νέων Χωρῶν, ὁπότε ἀπογυμνοῦται τελείως ὁ Οἰκουμενικὸς Θρόνος καὶ ἀρχιερέων καὶ πληθυσμῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ θέσις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου εἶναι ἀξιοθρήνητος σήμερον, ἀλλὰ τὸ κῦρος αὐτοῦ, κῦρος πανορθόδοξον, ἅμα καὶ παγχριστιανικόν, δὲν ἔπαυσεν ὑφιστάμενον ἐν τῇ συνειδήσει σύμπαντος τοῦ Χριστιανικοῦ κόσμου. Αἱ ἐν ῾Ελλάδι Μητροπόλεις αὐτοῦ ἀποτελοῦν ἔρεισμα τοῦ Πατριαρχείου. ῾Ο ἐλάχιστος ἐν Κωνσταντινουπόλει ὀρθόδοξος κόσμος δὲν ἐπαρκεῖ νὰ στηρίξῃ τὴν ζωὴν καὶ τὸ γόητρον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, ἀναγκαίως θὰ καταπέσῃ διὰ τῆς χειραφετήσεως τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν ἡ ἱστορικὴ αἴγλη καὶ ἡ λαμπρότης τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. ᾿Ελπίζομεν ὅλοι νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν βελτίωσιν τῶν μετὰ τῆς Τουρκίας σχέσεων ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἐξαρτηθῇ ἀσφαλῶς καὶ ἡ τόνωσις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Τὴν τελευταίαν λύσιν ἔρριψεν εἰς τὸ μέσον κληρικός, περὶ τὴν ᾿Εκκλησιαστικὴν ῾Ιστορίαν ἐντριβέστατος, ὁ Μακαριώτατος ᾿Αρχιεπίσκοπος ᾿Αθηνῶν κ. Χρυσόστομος Παπαδόπουλος, διετύπωσε δὲ ταύτην τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ῾Υπουργοῦ τῆς Παιδείας, τὸ ὁποῖον τίθεται ἤδη ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν. Εἶναι σταθερὰ καὶ ἀμετάτρεπτος ἡ ἀπόφασις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ πάντων ἀνεξαιρέτως τῶν ἐχόντων γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ διατηρηθῇ ἔστω καὶ σκιώδης ἡ πνευματικὴ δικαιοδοσία τοῦ Πατριαρχείου ἐπὶ τῶν ἐν ῾Ελλάδι Μητροπόλεων αὐτοῦ καὶ ᾿Επισκοπῶν. Καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ σύστημα συμβιβάζον τὰ πράγματα χωρὶς νὰ διακοπῶσιν ἐντελῶς οἱ πνευματικοὶ δεσμοὶ τῶν ᾿Αρχιερέων τῶν Ν. Χωρῶν μετὰ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἀλλ᾿ αἱ μὲν Μητροπόλεις χωρὶς νὰ ἀποσπασθῶσιν ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην θὰ διοικῶνται κανονικῶς, θὰ τεθῇ δὲ τέρμα εἰς τὴν ἐπικρατοῦσαν ἀπερίγραπτον ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ θεραπεύσῃ μήτε ἡ ἵδρυσις ἰδίας Συνόδου ἐν Θεσσαλονίκῃ, μήτε ἡ διοίκησις κατά θέματα, ἐφ᾿ ὅσον μάλιστα διὰ τὴν τελευταίαν ταύτην κατὰ θέματα διοίκησιν παρουσιάζονται σήμερον συνταγματικὰ κωλύματα ἀνυπέρβλητα. Αὐτὸ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἀναγνωρίζει ὅτι δὲν δύναται νὰ κυβερνᾷ ἀμέσως Μητροπόλεις ἀνηκούσας εἰς ξένον κράτος. Μήπως ἐν τῇ πραγματικότητι δὲν ὑφίσταται ἤδη διοικητικὴ ἀφομοίωσις ἐν μέρει τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν πρὸς τὰς τῆς Παλαιᾶς ῾Ελλάδος; (Γενικὸν ᾿Εκκλησιαστικὸν Ταμεῖον, Διοίκησις Μονῶν Νέας ῾Ελλάδος, ᾿Εποπτικὸν Συμβούλιον ᾿Εκκλησιαστικῆς ᾿Εκπαιδεύσεως, Συμμετοχὴ Μητροπολιτῶν Νέων Χωρῶν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Γεν. ᾿Εκκλησ. Ταμείου); Παραθέτομεν ἐνταῦθα τὴν γνώμην τοῦ Μακαριωτάτου ᾿Αρχιεπισκόπου ᾿Αθηνῶν κ. Χρυσοστόμου, τονίζοντος μετὰ πάσης δυνατῆς σαφηνείας τὰ τοῦ ζητήματος τούτου· “Κατὰ τὸ σχέδιον τοῦτο, χωρὶς νὰ διακόψωσιν ἐντελῶς τοὺς πνευματικοὺς δεσμούς των μετὰ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου αἱ Μητροπόλεις τῶν λεγομένων Ν. ῾Ελληνικῶν Χωρῶν, ἤτοι Μακεδονίας, Θρᾴκης, ᾿Ηπείρου καὶ Νήσων, ἑνοῦνται διοικητικῶς μετὰ τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. Τὸ Πατριαρχεῖον ἀναθέτει τὴν διοίκησιν τῶν εἰρημένων Μητροπόλεων εἰς τὴν ῾Ι. Σύνοδον τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, ἑπομένως παραιτεῖται εἰς τὸ ἑξῆς οἱασδήποτε ἀσκήσεως διοικητικῆς ᾿Εκκλησιαστικῆς ᾿Εξουσίας ἐπ᾿ αὐτῶν. Τὴν ἐξουσίαν ταύτην θὰ ἀσκῇ ἡ ῾Ι. Σύνοδος, ἧς θὰ μετέχωσι τούτου ἕνεκα, καὶ οἱ ᾿Αρχιερεῖς τῶν εἰρημένων Μητροπόλεων. ῾Ο τρόπος τῆς συμμετοχῆς των ἔχει περιορισμούς τινας, σχετιζομένους πρὸς τὴν ὕπαρξιν προσωρινῶν Μητροπόλεων, τοιούτων ὁποῖαι, τεσσαράκοντα τὸν ἀριθμόν, ἐν ἔτει 1833 εἶχον ἱδρυθῆ καὶ ἐν τῇ Αὐτοκεφάλῳ ᾿Εκκλησίᾳ τῆς ῾Ελλάδος χάριν τῶν τότε προσφύγων ἐκ Τουρκίας ᾿Αρχιερέων. ᾿Εκ τῆς ὑπάρξεως τοιούτων Μητροπόλεων ἐν ταῖς Ν. Χώραις καὶ ᾿Αρχιερέων εἴτε ἄνευ θέσεως, εἴτε βοηθῶν, οἷοι ἐχειροτονήθησαν ἐσχάτως, ἐξηρτήθη ὡρισμένη διάταξις περὶ τῆς πληρώσεως χηρευουσῶν ἑδρῶν ἐν ταῖς Ν. Χώραις. ᾿Αλλ᾿ ἐτέθη θεμελιώδης καὶ ἀπαράβατος διάταξις καθ᾿ ἣν ἀπαγορεύεται μὲν ἡ μετάθεσις ᾿Αρχιερέων ἀπὸ Μητροπόλεως μονίμου εἰς Μητρόπολιν μόνιμον, ἀπαγορεύεται δ᾿ ὡσαύτως ἡ πλήρωσις προσωρινῆς ἕδρας αὐτοδικαίως συγχωνευομένης μετὰ τῆς ἐξ ἧς ἀπεσπάσθη. Οὕτω δὲ ἂν ἐφηρμόζετο τὸ ἐν λόγῳ σχέδιον αἱ νῦν χηρεύουσαι Μητροπόλεις Φιλιατῶν καὶ Μετσόβου θὰ κατηργοῦντο, θὰ ἐτίθετο δ᾿ ὁριστικῶς τέρμα εἰς τὰς χειροτονίας νέων ᾿Αρχιερέων. Εἶναι δὲ προφανὲς ὅτι διὰ τοῦ σχεδίου δὲν θίγονται ἀπολύτως τὰ τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ὡς πρὸς τὴν πλήρωσιν τῶν ἐν αὐτῇ χηρευουσῶν ᾿Αρχιερατικῶν ἑδρῶν. Τὸ μόνον νέον κατὰ τὸ σχέδιον εἶναι τοῦτο, ὅτι τῆς ἐκλογῆς θὰ μετέχωσι καὶ οἱ ᾿Αρχιερεῖς τῶν Ν. Χωρῶν, οἱ μέλλοντες νὰ παρακάθηνται ἐν τῇ ῾Ι. Συνόδῳ, ὅπως τῆς καταστάσεως ᾿Αρχιερέων τῶν Ν. Χωρῶν θὰ μετέχωσιν ἑκάστοτε τὰ ἐκ τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας συνοδικὰ μέλη. Διότι ἐν τῇ πραγματικότητι μία θὰ ἀποτελεσθῇ ᾿Εκκλησία ἐν ῾Ελλάδι διὰ τῆς διοικητικῆς ταύτης ἀφομοιώσεως ἐν μέρει ὑφισταμένης ἤδη καὶ διὰ τοῦ Γεν. ᾿Εκκλησ. Ταμείου, εἰς ὃ ἐσχάτως, κατὰ νόμον, ἐπανῆλθον οἱ καὶ ἄλλοτε ἐν αὐτῷ παρακαθήμενοι ᾿Αρχιερεῖς τῶν Ν. Χωρῶν. Οἱ ᾿Αρχιερεῖς οὗτοι διοικοῦσι τὰς Μονὰς τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας, ὡς οἱ ᾿Αρχιερεῖς ταύτης διοικοῦσι τὰς ἐν ῾Ελλάδι Μονὰς τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου. ᾿Εν γενικωτέρᾳ ἐννοίᾳ πρόκειται περὶ Διοικήσεως τῶν Μονῶν. Βεβαίως δὲν χειραφετοῦνται πλήρως καὶ ἀπολύτως αἱ Μητροπόλεις τῆς Μακεδονίας, Θρᾴκης, ᾿Ηπείρου καὶ Νήσων καθ᾿ ὃν τρόπον ἐχειραφετήθησαν αἱ ᾿Εκκλησιαστικαὶ ᾿Επαρχίαι τῆς ῾Επτανήσου, εἶτα δὲ τῆς Θεσσαλίας, ἐν μέρει δὲ καὶ τῆς ᾿Ηπείρου, καὶ δύναται ἐκ πρώτης ὄψεως νὰ ὑπολάβῃ τις ὅτι ἡ διοικητικὴ ἀφομοίωσις δὲν ἐμφανίζεται ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ῾Ι. Κανόνων. ᾿Απολύτως σύμφωνος πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις ταύτας θὰ ἦτο ἡ διακοπὴ παντὸς δεσμοῦ τῶν ἐν λόγῳ Μητροπόλεων πρὸς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον. ᾿Αλλ᾿ ὡς ἤδη εἴπομεν πρόκειται περὶ ἔργου μᾶλλον οἰκονομίας, χάριν τοῦ Πατριαρχείου, χωρὶς ἐκ τῆς τοιαύτης οἰκονομίας νὰ πάσχῃ τι τὸ Αὐτοκέφαλον τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. Δὲν πρέπει νὰ διαφεύγῃ ἡμᾶς τὸ κρισιμώτατον τῆς θέσεως ἐν ᾗ διατελεῖ τὸ Πατριαρχεῖον, ἔχομεν δὲ ὑπέρτατον καὶ ᾿Εκκλησιαστικὸν ἀλλὰ καὶ ᾿Εθνικὸν συμφέρον νὰ διασώσωμεν τὸ Πατριαρχεῖον. Μετά τήν ἀραβικήν κατάκτησιν τῆς ᾿Ανατολῆς, κυρίως εἰπεῖν εἶχον καταργηθῇ τά τρία ἔνδοξα Πατριαρχεῖα. ᾿Επί αἰῶνας μακρούς ἐν ὅλῳ τῷ Πατριαρχείῳ λ. χ. ᾿Αλεξανδρείας ὑπῆρχεν εἷς μόνος ᾿Επίσκοπος, ὁ Πατριάρχης· ἐπί περιόδους ὁλοκλήρους τό Πατριαρχεῖον ᾿Αντιοχείας ἐστερεῖτο Πατριάρχου. Οὐχί δέ σπανίως οἱ Πατριάρχαι τῆς ᾿Ανατολῆς ἥδρευον ἐν Κων/πόλει. ᾿Αλλά τό Πατριαρχεῖον Κων/πόλεως δέν ἠθέλησε ποτέ νά καταργήσῃ τά ἄλλα Πατριαρχεῖα. Μετά δέ τήν ἅλωσιν τῆς Κων/πόλεως τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον καί ἐξέλεγε καί ἔπαυε πολλάκις Πατριάρχας, οἵτινες ἐν Κων/πόλει διατρίβοντες μετεῖχον τῶν Συνόδων τοῦ Πατριαρχείου καί διά διοικητικά πολλάκις ζητήματα. ᾿Επαύθη Πατριάρχης ᾿Αλεξανδρείας ἐπί τῷ λόγῳ ὅτι ἀπουσίασε πλέον τῶν ἕξ μηνῶν ἐκ τῆς ἕδρας του. Τοῦτο ὅμως δέν σημαίνει ὅτι κατηργήθη τό Αὐτοκέφαλον τῶν Πατριαρχείων. ῾Η Μητρόπολις Χαλεπίου κινδυνεύουσα ἐκ τῆς λατινικῆς προπαγάνδας οὐχί ἅπαξ ὑπήχθη ὑπό τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, ἀποδοθεῖσα πάλιν εἰς τό Πατριαρχεῖον ᾿Αντιοχείας. Τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον διῴκει ἐν τῇ πραγματικότητι τά λοιπά Πατριαρχεῖα χωρίς ἐκ τούτου νά πάθῃ τι ἐπαναλαμβάνομεν τό αὐτοκέφαλον αὐτῶν. Δέν πρέπει ἐπίσης νά διαφεύγωσιν ἡμᾶς οἱ ἰδιαίτεροι δεσμοί τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας πρός τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον. ῾Ο Συνοδικός Τόμος τοῦ 1850 ἐπιβάλλει εἰς τήν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν ν᾿ ἀναφέρηται εἰς τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον «ἐν τοῖς συμπίπτουσιν ἐκκλησιαστικοῖς πράγμασι τοῖς δεομένοις συσκέψεως καί συμπράξεως πρός κρείττονα οἰκονομίαν καὶ στηριγμόν τῆς ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας». Εἶναι δέ γνωστόν, ὅτι δύο Μητροπολῖται ἐσχάτως ἐποίησαν ἔκκλησιν πρός τόν Οἰκουμ. Πατριάρχην, χωρίς ἐκ τούτου νά πάθῃ τι τό αὐτοκέφαλον τῆς ἡμετέρας ᾿Εκκλησίας. ᾿Επιτραπήτω ἡμῖν νά φρονῶμεν, ὅτι βεβαίως ἀπολύτως σύμφωνος πρός τήν κανονικήν ἀκρίβειαν εἶναι ἡ πλήρης χειραφέτησις τῶν Μητροπόλεων τῶν Ν. Χωρῶν και ἡ παράδοσις τῆς διοικήσεως αὐτῶν εἰς τήν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν ἀλλά τό περί οὗ πρόκειται σχέδιον, ὡς ἔργον οἰκονομίας δέν εἶναι ἄνευ προηγουμένου ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς ᾿Εκκλησίας, οὐδέ προσκρούει εἰς τό αὐτοκέφαλον τῆς ἡμετέρας ᾿Εκκλησίας κατά τρόπον δυνάμενον νά βλάψῃ ἤ νά καταργήσῃ αὐτό. ῎Ισως μάλιστα εἶναι καί κατά τοῦτο ὠφέλιμον, ὅτι δέν εἰσάγει ἀποτόμως καί ἀπεριορίστως τήν ῾Ιεραρχίαν τῶν Ν. Χωρῶν εἰς τόν διοικητικόν ὀργανισμόν τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας. ᾿Εάν ἐγίνετο πλήρης χειραφέτησις θά περιήρχετο εἰς μειονεκτικήν θέσιν ἡ ῾Ιεραρχία τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας καί ἐν τῇ πραγματικότητι τήν διοίκησιν τῆς ὅλης ἐν ᾿Ελλάδι ᾿Εκκλησίας θ᾿ ἀνελάμβανεν ἡ διπλασία σχεδόν τόν ἀριθμόν ῾Ιεραρχία τῶν Ν. Χωρῶν. Κατά τό ὑπ᾿ ὄψιν σχέδιον τοιοῦτον τι δέν θά συμβῇ, διότι τοῦτο καθορίζει περιωρισμένην τήν θέσιν τῆς ῾Ιεραρχίας τῶν Ν. Χωρῶν ἐν τῇ Διαρκῇ ῾Ιερᾷ Συνόδῳ. Καθ᾿ ἡμᾶς τό σχέδιον τοῦτο δέν ἀνταποκρίνεται μόνον εἰς πραγματικάς καί ἀναμφισβητήτους ἐκκλησιαστικάς ἀνάγκας, ἀλλά καί θά ἐνισχύσῃ σημαντικῶς τήν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν, θά ἐμφανίσῃ τήν ἐν ῾Ελλάδι ᾿Ορθόδοξον ᾿Εκκλησίαν ἰσχυράν καί μεγάλην καί ἐσωτερικῶς καί ἐξωτερικῶς. ῾Η ῾Ιεραρχία τῶν Ν. Χωρῶν συνεργαζομένη ἀδελφικῶς μετά τῆς ῾Ιεραρχίας τῆς Παλαιᾶς ῾Ελλάδος θ᾿ ἀποτελέσῃ σπουδαῖον παράγοντα καί θά ἐνισχύσῃ τάς ὑπό τῆς ῾Ιεραρχίας ταύτης καταβαλλομένας προσπαθείας πρός ἐπίλυσιν τῶν ἀπασχολούντων αὐτήν μεγάλων καί σοβαρῶν ζητημάτων”. ῾Η Κοινοβουλευτικὴ ᾿Επιτροπὴ, ἀποδεχομένη κατὰ τὴν μεγίστην αὐτῆς πλειονοψηφίαν κατ᾿ ἀρχὴν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον διατυπώνει τὸ ἄρθρον 1 ὡς κατωτέρω ἐν τῇ ἐννοίᾳ ὅτι τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναφερόμενα κανονικὰ δικαιώματα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ἐπὶ τῶν Μητροπολιτῶν τῶν Νέων Χωρῶν εἶνε μόνον τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ᾿Αρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν καὶ ἡ λῆψις τῆς ἐπευλογίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε καθισταμένων ᾿Αρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν. ᾿Επίσης θεωρεῖ πλέον ἢ ἐπαρκῆ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ᾿Εκκλησίας ἐννεαμελῆ ῾Ιερὰν Σύνοδον ἐν ᾿Αθήναις ἀντὶ τῆς ἐκ δεκατριῶν μελῶν Συνόδου, τὴν ὁποίαν προτείνει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, καὶ νομίζει ὅτι εἶνε ἀπόλυτος ἀνάγκη ἰδίᾳ ἐν ταῖς Νέαις Χώραις νὰ ἐπεκταθῇ ὁ «περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων» νόμος τῆς 17 Νοεμβρίου Ι923. ῾Η ᾿Επιτροπὴ λαμβάνουσα ὑπ᾿ ὄψει τὸ ἐν Κρήτῃ ἰσχύον ἐκκλησιαστικὸν καθεστὼς δέχεται ὁμοφώνως ὅπως ὁ παρὼν νόμος μὴ ἔχῃ ἐφαρμογὴν ἐν Κρήτῃ. ῾Η Κοινοβουλευτική ἐπὶ τῆς Παιδείας ᾿Επιτροπή πεπεισμένη ὅτι τό Νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει σκοπόν κυρίως νά ἑνώσῃ τούς ῞Ελληνας Χριστιανούς τῆς Παλαιᾶς καί Νέας ῾Ελλάδος καί ὅτι εἶναι πανελλήνιος ἀπαίτησις (πρός τήν ὁποίαν δέν δύναται νά μή συμμορφωθῇ ἡ ὑπό τοῦ ῎Εθνους ἀπορρέουσα ᾿Εκκλησία, εἰς ἐποχήν μάλιστα καθ᾿ ἥν ποικίλοι κίνδυνοι θρησκευτικοί, πολιτικοί, κοινωνικοί, ἠθικοί ἐπικρέμανται) ἡ ταχεῖα ψήψισις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, κηρύττει τοῦτο ὑπηρεσιακόν καί συνιστᾷ τήν ταχίστην ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. ῾Ο Πρόεδρος ῾Ο Εἰσηγητὴς Τὸ Σχέδιον τοῦ Νόμου ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς ᾿Εθνικῆς ᾿Αντιπροσωπείας εἰς τὴν ¹θ´ (99ην) Συνεδρίαν τῆς 28ης ᾿Ιουνίου 1928, ἐν μέσῳ ἐντόνων συζητήσεων, ὡς αὗται καταχωροῦνται εἰς τὰ Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. § 3. Τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον.Τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, ὡς ἐξάγεται ἐκ τε τῆς μελέτης τῶν Πηγῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἐκδοθείσης Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως δὲν ἐπεθύμει τὴν περαιτέρω συρρίκνωσιν αὐτοῦ διὰ τῆς ἀπωλείας τῶν ᾿Επαρχιῶν τῆς Μακεδονίας, ᾿Ηπείρου, Θράκης καὶ τῶν Νήσων τοῦ Β. Α. Αἰγαίου. ᾿Εφ᾿ ὅσον ὅμως οἱ συνθῆκες ἐπίεζον πρὸς τὴν ἀποξένωσιν τῶν ᾿Επαρχιῶν αὐτῶν ἐξ Αὐτοῦ, ἐπεδίωξεν, ὅπως διατηρήσῃ ὅσους ἠδύνατο περισσοτέρους δεσμούς. Κατὰ τὶς συζητήσεις εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου 3615/28, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὶς γενόμενες διαπραγματεύσεις, τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἐξεπροσωπήθη ὑπὸ τοῦ ῾Υπουργείου ᾿Εξωτερικῶν, ὡς συνάγεται ἐν τῶν Πρακτικῶν τῆς Βουλῆς. § 4. Οἱ ᾿Αρχιερεῖς μεμονωμένως.Οἱ γνῶμες τῶν ᾿Αρχιερέων ἐπὶ τοῦ θέματος ἦσαν, ὡς εἶναι φυσικὸν, ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἀπόψεως. Τὶς ἐξέφρασαν εἴτε ἐν Συνόδῳ εἴτε δι᾿ ἐπιστολῶν εἴτε δι᾿ ἄρθρων εἰς τὶς ᾿Εφημερίδες. § 5. ῾Η ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος.α) ῾Η ῾Ιερὰ Σύνοδος τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος εὐθύς μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ᾿Επαρχιῶν ἐζήτησεν τὴν πλήρη ἐκκλησιαστικὴν ἀφομοίωσιν αὐτῶν ἀποστείλασα τὸ ὑπ᾿ ἀριθμὸν πρωτοκόλλου 1628 ἀπὸ ε´ Δεκεμβρίου α³ιδ´ Συνοδικὸν Γράμμα. «Τῷ Παναγιωτάτῳ καὶ Θειοτάτῳ ᾿Αρχιεπισκόπῳ Κωνσταντινουπόλεως καὶ Οἰκουμενικῷ Παρτριάρχῃ Κυρίῳ Κυρίῳ Γερμανῷ καὶ τῇ περὶ Αὐτὸν ῾Αγιωτάτῃ Συνόδῳ ἡ ῾Ιερὰ Σύνοδος τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος τὸν ἐν Χριστῷ ἀδελφικὸν ἀσπασμὸν ἀπονέμει. Γνωστὸν τυγχάνει τῇ ῾Υμετέρᾳ θειοτάτῃ Παναγιότητι καί τῇ περί Αὐτήν ἁγιωτάτῃ Συνόδῳ, ὅτι ἤδη πληροῦνται ἐνιαυτοί, ἀφ᾿ ὅτου τμήματα χωρῶν τοῦ ῾Ελληνισμοῦ ἐν ᾿Ηπείρῳ, Μακεδονίᾳ καὶ τῷ Αἰγαίῳ Πελάγει, τῇ κραταιᾷ τοῦ ῾Υψίστου δυνάμει, ἀνεκτήθησαν καὶ ὑπήχθησαν ὑπό τούς Νόμους τοῦ ῾Ελληνικοῦ Κράτους. Τμήματα τοίνυν πρότερον ὑπό τό Κράτος τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας διατελοῦντα, δυνάμει συνθηκῶν κοινοβουλευτικῶς κυρωθεισῶν ὑπ᾿ ἀμφοτέρων τῶν Κυβερνήσεων τῆς τε Τουρκίας καὶ ῾Ελλάδος, ἡνώθησαν μετά τοῦ Θεοφρουρήτου ῾Ελληνικοῦ Βασιλείου καὶ ἀποτελοῦσι νῦν μετ᾿ αὐτοῦ ἕν ἀδιαίρετον Κράτος ὑπό τό ἔνδοξον σκῆπτρον τοῦ δαφνοστεφοῦς καί Θεοστέπτου Βασιλέως ἡμῶν Κωνσταντίνου. Τῆς πολιτικῆς οὖν τῶν χωρῶν τούτων ἑνώσεως τελεσθείσης, πρέπον ἐστί καί ἐπάναγκες ἐκ παραλλήλου χωρῆσαι καί τήν ᾿Εκκλησιασικήν ἕνωσίν τε καί ἀφομοίωσιν πρός τήν διοικητικήν δικαιοδοσίαν τῆς ᾿Εκκλησίας τοῦ ῾Ελληνικοῦ Κράτους ὑπό τήν διοικοῦσαν ῾Ιεράν Σύνοδον, κατά τά ἀνέκαθεν τῇ ᾿Ορθοδόξῳ ᾿Εκκλησίᾳ κρατοῦντα καί τόν οἰκεῖον Κανόνα, τόν λέγοντα “Εἰ δέ τις ἐκ βασιλικῆς ἐξουσίας ἐκαινίσθη πολις ἤ αὖθις καινισθείη, τοῖς πολιτικοῖς καί δημοσίοις τύποις καί τῶν ἐκκλησιαστικῶν παροικιῶν ἡ τάξις ἀκολουθείτω” (Καν. ιζ´ τῆς Δ´ Οἰκ. Συνόδου). ᾿Επεί δέ πρός τοῦτο πρώτιστα πάντων ἀναγκαία ἐστίν ἡ συναίνεσις καί συνευδοκία τῆς τοῦ ῾Αγιωτάτου Οἰκουμενικοῦ Θρόνου Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίας, ὑφ᾿ οὗ τήν κανονικήν πνευματικήν δικαιοδοσίαν ὑπόκεινται αἱ περί ὧν ὁ λόγος χῶραι, ἡ καθ᾿ ἡμᾶς ῾Ιερά Σύνοδος διά τοῦ παρόντος Αὑτῆς γράμματος συνῳδά ταῖς κανονικαῖς Διατάξεσιν ἀποτεινομένη πρός τήν ῾Υμετέραν Θειοτάτην Παναγιότητα καί τήν περί Αὐτήν ῾Ιερωτάτην Σύνοδον, παρακαλεῖ θερμῶς, ὅπως συνευδοκήσαντες κατανεύσητε εἰς τήν τῆς ᾿Εκκλησίας τῶν ἤδη πολιτικῶς ἑνωθεισῶν τῇ ῾Ελλάδι Χωρῶν χειραφέτησιν καί ἐκχώρησιν ἀπό τῆς πνευματικῆς δικαιοδοσίας τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίας εἰς τήν τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, ἵνα αὗται ἀποτελέσωσι τοῦ λοιποῦ μέρος ἀδιάσπαστον καί ἀχώριστον τῆς αὐτοκεφάλου ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. ᾿Επί τούτοις ἀπονέμοντες καί αὖθις τῇ ῾Υμετέρᾳ Θειοτάτῃ Παναγιότητι καί τῇ περί Αὐτήν ῾Ιερωτάτῃ Συνόδῳ τόν ἐκ βάθους καρδίας ἐν Χῷ ἀδελφικόν ἀσπασμόν καί εὐχάς καί ἱκεσίας ἀναπέμποντες πρός τόν ῞Υψιστον ὑπέρ διηνεκοῦς ὑγείας Αὐτῆς τε καί τῆς ῾Αγιωτάτης Συνόδου διατελοῦμεν. Οἱ τήν ῾Ιεράν Σύνοδον τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος συγκροτοῦντες ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ ᾿Αδελφοί. ῾Ο ᾿Αθηνῶν Θεόκλητος, Πρόεδρος ΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥ β) ῾Η ῾Ιερὰ Σύνοδος τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἐπανῆλθεν εἰς τὸ θέμα, μετὰ δέκα ἔτη, δι᾿ ἑτέρας Συνοδικῆς ᾿Επιστολῆς, ὑπ᾿ ἀριθμὸν Πρωτοκόλλου 1392/641/20.7.1924, αἰτησαμένη ἐκ δευτέρου τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἀφομοίωσιν τῶν ἐν λόγῳ ᾿Επαρχιῶν μετὰ τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. «Παναγιώτατε καί θειότατε ᾿Αρχιεπίσκοπε Κων/λεως, Νέας Ρώμης καί Οἰκουμ. Πατριάρχα. Πόθον μέν διακαέστατον εἶχεν ἡ ῾Ιερά Σύνοδος τῆς ἐν ῾Ελλάδι Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας ὑπό τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως διοίκησιν παραμεῖναι καί πρός αὐτήν ἔχειν τήν ἀναφοράν τάς Μητροπόλεις καί ᾿Επισκοπάς τῶν εἴτε ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ, ἐν Μακεδονίᾳ, ἐν ᾿Ηπείρῳ, ἐν Κρήτῃ καί ἐν ταῖς λοιπαῖς νήσοις ἐπαρχιῶν, τῶν ἐν ῾Ελλάδι πολιτικῶς συναφθεισῶν καί τῇ Θεοσώστῳ ῾Ελληνικῇ Πολιτείᾳ ὑπαχθεισῶν. ῞Οθεν παρά τήν ἐπελθοῦσαν πολιτικήν μεταβολήν ἐπί δωδεκαετίαν ἤδη ἀφέθη ὡς τό πρότερον εἶχεν ἡ τῶν εἰρημένων Μητροπόλεων καί ᾿Επισκοπῶν διοίκησις. ᾿Αλλά τῆς μέν πληρώσεως τοιούτου πόθου ἀδυνάτου καταδειχθείσης, τῶν δεινῶν περιστάσεων ἕνεκα, ὑφ᾿ ἅς νῦν ἡ Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησία διατελεῖ, τῆς δέ διοικήσεως καί πνευματικῆς ἐπιστασίας τῶν Μητροπόλεων καί ᾿Επισκοπῶν τῶν εἰρημένων ἐπαρχιῶν δυσχεραινομένης, ἡ ῾Ιερά Σύνοδος τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος προάγεται παρακαλέσαι τήν καλλίτεκνον τοσούτων Αὐτοκεφάλων ᾿Εκκλησιῶν Μητέρα, καί Μεγάλην τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίαν, κατά τήν κρατήσασαν κανονικήν τάξιν, διά τοῦ Πατριαρχικοῦ καί Συνοδικοῦ Τόμου παραχωρεῖσαι αὐτῇ καί συνάψαι μετ᾿ αὐτῆς διοικητικῶς τάς ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ, ἐν Μακεδονίᾳ, ἐν ᾿Ηπείρῳ, ἐν Κρήτῃ καί ἄλλαις νήσοις, ἑνωθείσαις μετά τῆς ῾Ελλάδος, Μητροπόλεις καί ᾿Επισκοπάς, ὡς πρό καιροῦ τάς ἐν Θεσσαλίᾳ, ᾿Ηπείρῳ καί ῾Επτανήσῳ χειραφετήσασα συνήνωσε τῇ Αὐτοκεφάλῳ ᾿Εκκλησίᾳ τῆς ῾Ελλάδος. Τῆς παραχωρήσεως ταύτης ἐξαιρεθήσονται αἱ τοῦ ῾Αγίου ῎Ορους ῎Αθως ῾Ιεραί Μοναί, αἵτινες, ἐσωτερικῶς αὐτοδιοικούμεναι, παραμένουσιν ὑπό τήν πνευματικήν τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίας δικαιοδοσίαν. ῾Η ᾿Εκκλησία αὕτη ἀκέραιον διασώζουσα τόν ὅλως ἄσχετον πρός τόν ἀριθμόν τῶν ἐπαρχιῶν οἰκουμενικόν αὑτῆς χαρακτῆρα, ἀμετάβλητον τήν ὑπό τῶν ῾Ιερῶν Κανόνων καί διατάξεων Οἰκουμενικῶν Συνόδων ὑπό τῆς αἰδεσίμου παραδόσεως καί τῆς ῾Ιστορίας τῆς ᾿Εκκλησίας καθωρισμένην αὑτῇ ὡς πρωτοθρόνῳ καί προκαθημένῃ τῆς καθόλου ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας, θείᾳ χάριτι, θέσιν διαφυλάττουσα, τῆς προσηκούσης αὐτῇ τιμῆς ἀξιωθήσεται ἐξαιρέτως παρά τῆς ἐν ῾Ελλάδι ᾿Εκκλησίας. Τήν ἑνότητα δέ τῆς πίστεως ἀδιασάλευτον ἀείποτε αὕτη τηροῦσα καί τήν ἐκκλησιαστικήν κοινωνίαν πρός τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον, τήν σεπτήν Μεγάλην τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίαν, οὐ παύσεται πνευματικῶς αὐτῇ συναντιλαμβανομένη· καί γάρ, κατά τόν ᾿Απόστολον “ἕν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ, τό δέ καθ᾿ εἷς ἀλλήλων μέλη” (Ρωμ. 12, 5). ῾Ο ᾿Αθηνῶν Χρυσόστομος, Πρόεδρος » ΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥ γ) Τὸ θέμα τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν Νέων Χωρῶν συνεζητήθη εἰς τὴν Β´ (ἔκτακτον) Συνέλευσιν τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου τὸ Σάββατον τῆς 16ης Μαΐου 1924, χωρὶς νὰ ληφθῆ ἀπόφασις. Παραθέτομεν ἐκ τῶν Πρακτικῶν· «Εἶτα ὁ Μακ. Πρόεδρος (ὁ ᾿Αθηνῶν Χρυσόστομος)ἀναφερόμενος εἰς τήν κατά τήν χθεσινήν συνεδρίαν συζήτησιν περί τῆς ἐκκλ. διοικήσεως τῶν νέων χωρῶν λέγει, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ῾Αγίου Τρίκκης (Πολυκάρπου) εἶναι ὀρθή. Καλόν θά ἦτο, ἵνα ἀντί νά διατελῶσιν ὑπό τόν Οἰκουμ. Πατριάρχην, ἀποτελέσωσιν αἱ νέαι χῶραι αὐτόνομον τμῆμα τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος καί κατά τούς νόμους αὐτῆς αὐτοδιοικῶνται. ῾Ο Σ. Ναυπακτίας (᾿Αμβρόσιος) συνιστᾷ κυβερνητικήν συνεννόησιν· ἄν αὕτη μεταβάλῃ γνώμην καί διορθώσῃ τό Σύνταγμα, συμμορφούμεθα. ῾Ο Σ. Δημητριάδος (Γερμανός) λέγει, ὅτι οἱ κανόνες μέν ἐπιτρέπουν ἀντισυνταγματικότητα, ἐννοῶν τήν ᾿Εκκλησίαν τῆς Θράκης. ῾Ο Σ. ῞Υδρας (Προκόπιος) λέγει, ὅτι Θράκη νοεῖται ἡ ῾Ηράκλεια. Οἱ κανόνες δέν κωλύουσι τήν χειραφέτησιν. ᾿Ανάγκη τό Πατριαρχεῖον νά τονωθῇ. ῾Ο Μακ. Πρόεδρος προτείνει, ὅπως ὑπάγωνται ὑπό τόν Πατριάρχην καί εἶναι τμῆμα τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. ῾Ο Σ. ῞Υδρας (Προκόπιος) φρονεῖ, ὅτι, ἄν ἡ Βουλή νομοθετήσῃ, ὅτι οἱ περί ᾿Εκκλησίας νόμοι τῆς Παλ. ῾Ελλάδος ἐφαρμόζωνται καί εἰς νέαν ῾Ελλάδα θά δημιουργηθῇ καί ἐκεῖ καλή κατάστασις. ῾Ο Σ. Τρίκκης (Πολύκαρπος) λέγει, ὅτι κατά τό Σύνταγμα ἡ ᾿Εκκλησία διοικεῖται κατά τούς Κανόνας καί πάντα κανόνα, ἀντικείμενον εἰς τό Σύνταγμα, τόν θέτει εἰς ἀπραξίαν. ῾Ο Μακ. Πρόεδρος φονεῖ, ὅτι δύναται νά ὑπάρχῃ ἐν Θεσσαλονίκῃ Σύνοδος ἐνεργοῦσα ὡς ἐνταῦθα. ῾Ο Σ. Τρίκκης (Πολύκαρπος) λέγει, ὅτι τοῦτο τυγχάνει ἀδύνατον ἄνευ μεταβολῆς τοῦ Συντάγματος. ῾Ο Σεβασμ. Μαντινείας (Γερμανός) ζητεῖ νά πληροφορηθῇ πῶς θά συμβιβασθῇ τό τμῆμα τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. ῾Η συζήτησις εἶτα ἀναβάλλεται μέχρις ἐπιτεύξεως μετά τῆς Κυβερνήσεως συνεννοήσεως». ΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥ δ) ῾Η συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος συνεχίζεται καὶ κατὰ τὴν 7ην Συνεδρίασιν τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου τῆς ΟΓ´ περιόδου τὴν Πέμπτην 11ην Νοεμβρίου 1926. Κατόπιν διεξοδικοῦ διαλόγου ἐλήφθη ἡ ἑξῆς ἀπόφασις· «Τέλος ἀποφασίζεται ὑπό τῆς ῾Ι. Συνόδου, ὅπως ὁ Μακαρ. Πρόεδρος ὁμιλήσῃ σχετικῶς πρός τόν κ. ῾Υπουργόν τῶν ᾿Εξωτερικῶν καί νά διαπραγματευθῇ τήν χειραφέτησιν τῶν ἐν λόγῳ Μητροπόλεων, ἄν ἐπιτρέπωσι τοῦτο λόγοι ᾿Εθνικοί, ἄν δέ τοῦτο θεωρηθῇ ἀδύνατον, νά συσταθῇ μικτή ᾿Επιτροπή, ἧς νά συμμετάσχῃ καί ὁ κ. ᾿Επίτροπος ᾿Επικρατείας ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Πολιτείας καί ἡ ὁποία ᾿Επιτροπή θά ἐπιληφθῇ τῆς συντάξεως κοινοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, δυνάμει τοῦ ὁποίου νά διοικῶνται καί αἱ Μητροπόλεις τῶν Νέων Χωρῶν ὡς καί αἱ τῆς Παλαιᾶς ῾Ελλάδος τοιαῦται». Καί εἰς τήν 8ην Συνεδρίαν τῆς Δευτέρας τῆς 15ης Νοεμβρίου 1926 ἐπανέρχεται πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Μακαριώτατος Πρόεδρος, ᾿Αρχιεπίσκοπος ᾿Αθηνῶν Χρυσόστομος ἀνεκοίνωσεν ὅτι· «᾿Επί τοῦ ζητήματος τούτου συνεζήτησε μετά τοῦ κ. ῾Υπουργοῦ τῶν ᾿Εξωτερικῶν, πλήν ὅμως κατ᾿ ἀνακοίνωσιν αὐτοῦ ὑπάρχουσι λόγοι σοβαροί ἀπό ἀπόψεως ἐθνικῆς, οἵτινες δέν ἐπιτρέπουσι τήν χειραφέτησιν τῶν ἐν λόγῳ Μητροπόλεων. Εἶναι ὅμως τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει ἀπό κοινοῦ μετά τῆς ἐπιτροπῆς ἐξευρεθῇ τρόπος διοικήσεως αὐτῶν, παραμένωσι δέ αὗται ὑπό τήν κυριαρχίαν τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου». Διαπιστοῦται εὐχερῶς, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1926 ὁ ᾿Αρχιεπίσκοπος ᾿Αθηνῶν ἔχει διαμορφώσει τὴν ἄποψιν, ἡ ὁποία τελικῶς ἐπεκράτησεν καὶ διεμόρφωσεν τὸ ὅλον σχῆμα τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν ἐν λόγῳ ᾿Επαρχιῶν. ΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥ ε) ῾Η ῾Ιερὰ Σύνοδος καὶ οἱ ᾿Ενδημοῦντες ᾿Αρχιερεῖς τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ᾿Ελλάδος συνεζήτησαν διεξοδικῶς καὶ μὲ ἔντασιν τὸ θέμα εἰς τὶς Συνεδρίες ἀπὸ 11ης ἕως 18ης ᾿Ιουνίου 1928. Εἰς τὴν α´ Συνεδρία τῆς 11ης ᾿Ιουνίου 1928 ὁ ᾿Αρχιεπίσκοπος ᾿Αθηνῶν καὶ Πάσης ῾Ελλάδος Χρυσόστομος ἀνέγνωσεν ἀπὸ χειρογράφου εἰσήγησιν. Αὕτη μᾶς πληροφορεῖ περὶ τοῦ ὑφισταμένου εὐρυτάτου προβληματισμοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος. «Κατά Φεβρουάριον μῆνα τοῦ 1924 ἡ ῾Ιερά Σύνοδος τῆς ῾Ιεραρχίας τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἐπί μακρόν διασκεφθεῖσα ἐπί τοῦ ζητήματος τῆς διοικήσεως τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν ἀπεφάνθη, ὅτι ἔδει νά ζητηθῇ ἡ παρά τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου χειραφέτησις αὐτῶν καί ἕνωσις μετά τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. ῾Υπῆρχε δέ ἀπό τοῦ 1914 καί πλῆρες σχέδιον τοιαύτης διοικητικῆς ἑνώσεως, ἐκπονηθέν ὑπό ἐπιτροπείας, ἧς μετέσχον καί ᾿Αρχιερεῖς τῶν Ν. Χωρῶν. Καί εἶναι γνωστόν ὅτι ἀπό τοῦ ἔτους 1915 εἶχεν ἀποσταλῆ ἐνταῦθα σχέδιον Τόμου παρά τοῦ Οἰκουμεν. Πατριάρχου Γερμανοῦ Ε´ πρός χειραφέτησιν τῶν εἰρημένων ᾿Εκκλησιαστικῶν ᾿Επαρχιῶν. Συμφώνως πρός τήν ἐν ἔτει 1924 ἀπόφασιν τῆς ῾Ιεραρχίας ἐγένοντο καί τά σχετικά γράμματα παρ᾿ ἡμῖν πρός τόν τότε Οἰκουμ. Πατριάρχην μετά συνεννοήσεως μετά τῆς Κυβερνήσεως. ᾿Αλλά δέν ἐπραγματοποιήθη μήτε ἡ αὐθόρμητος ἀπόφασις τοῦ Οἰκουμεν. Πατριαρχείου, μήτε ἡ αἴτησις τῆς ῾Ιεραρχίας τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, ἐπανειλημμέναι δέ συσκέψεις καί ἐν ᾿Αθήναις καί ἐν Κων/πόλει ἀπέληξαν εἰς τό συμπέρασμα, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ διατήρησις τῶν Μητροπόλεων τῶν ἀπελευθερωθεισῶν ἐλληνικῶν χωρῶν ὑπό τήν ὑψηλήν πνευματικήν δικαιοδοσίαν τοῦ Οἰκουμεν. Πατριαρχείου καί ὅπως μή ἀπογυμνωθῇ τοῦτο καί ἀποψιλωθῇ πάσης δυνάμεως καθ᾿ ὅν χρόνον νεότευκτα Πατριαρχεῖα διεκδικοῦσι τήν πρώτην θέσιν ἐν τῇ καθόλου ᾿Ορθοδόξῳ ᾿Εκκλησίᾳ χωρίς νά ἀποκλείεται καί ἡ ἀναβίωσις τοῦ Ρωσσικοῦ Π/ρχείου, καί ἐπί τῇ προόψει τοῦ ἐνδεχομένου τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ Οἰκουμ. Πατριάρχου ἐκ Κων/πόλεως. Τό ἐνδεχόμενον τοῦτο δέν ἔπαυσεν ὑφιστάμενον ἐάν δέ, ὅ μή γένοιτο, συμβῇ τοιοῦτόν τι ὁ Οἰκουμ. Πατριάρχης θά ἔλθῃ εἰς ἐκκλησιαστικάς ᾿Επαρχίας, ἀνηκούσας ἔτι εἰς αὐτόν καί ἑπομένως θά λείψῃ ἡ πρόφασις τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς νέας ἕδρας τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου ἐν Σερβίᾳ ἤ ἐν Ρουμανίᾳ. Βεβαίως ἡ θέσις τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου εἶναι ἀξιοθρήνητος σήμερον, ἀλλά τό κῦρος αὐτοῦ δέν ἔπαυσεν ὑφιστάμενον, κῦρος οὐχί μόνον πανορθόδοξον ἀλλά καί παγχριστιανικόν. ῾Υπάρχουσι δεδομένα, καθ᾿ ἅ καί αὐτή ἔτι ἡ ἀντιχριστιανική Κυβέρνησις τῶν Σοβιέτ ἀναγνωρίζει καὶ σέβεται τό κῦρος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. ῎Ισως τό κῦρος τοῦτο δέν θά ἐμειοῦτο οὐσιωδῶς καί μετά τήν ἀποψίλωσιν αὐτοῦ ἀπό τῶν ὑπολειφθεισῶν Μητροπόλεων καί ᾿Επισκοπῶν, ἀλλ᾿ ἐν τῇ συνειδήσει σύμπαντος τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου αἱ ἐν ῾Ελλάδι Μητροπόλεις αὐτοῦ θεωροῦνται ἀποτελοῦσαι ἔρεισμα τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου. ᾿Εν πάσῃ περιπτώσει δέ ἡ ἀφαίρεσις τῶν Μητροπόλεων καί ᾿Επαρχιῶν αὐτοῦ θ᾿ ἀπετέλῃ πλῆγμα καίριον κατά τῆς σεπτῆς κορυφῆς τῆς καθόλου ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας. Καί εἶναι καθαρά καί ἀμετάτρεπτος ἡ ἀπόφασις τοῦ Πατριαρχείου καί πάντων ἀνεξαρτήτως τῶν ἐχόντων γνώμην ἐπί τοῦ ζητήματος τούτου νά διατηρηθῇ ἔστω καί σκιώδης πνευματική δικαιοδοσία τοῦ Πατριαρχείου ἐπί τῶν ἐν ῾Ελλάδι Μητροπόλεων αὐτοῦ καί ᾿Επισκοπῶν. ῾Υπάρχει ὅμως ἀνάγκη νά κυβερνηθῶσιν αὗται, νά ἐξέλθωσιν ἐκ τῆς
αὐτόχρημα ἀναρχικῆς καί ἀποσυνθετικῆς καταστάσεως, εἰς ἣν ἀπό δέκα καί ἕξ
ἐτῶν εὑρίσκονται, ἐστερημέναι πάσης νομίμου ὑποστάσεως ἐν τῷ ῾Ελληνικῷ
Κράτει. ῞Οθεν ἐγένοντο ἐπανειλημμέναι ἀπόπειραι καθορισμοῦ τρόπου καί
συστήματος διοικήσεως αὐτῶν, ᾿Επιτροπαί διάφοροι συνεκροτήθησαν,
Διατάγματα ἐξεδόθησαν, Καταστατικά καί σχέδια νόμων ἐδημοσιεύθησαν,
δυστυχῶς ὅμως αἱ Μητροπόλεις ἐξηκολούθησαν μένουσαι ἄνευ κέντρου καί ἄνευ
διοικήσεως. Τό σχέδιον τῆς ἱδρύσεως ἰδίας Συνόδου ἐν Θεσσαλονίκῃ
ἀπεκρούσθη ἐντόνως, ἰδίως ὑπό τοῦ Πατριαρχείου, τῆς αὐτῆς δέ τύχης ἔτυχε
παρά τῆς ῾Ελληνικῆς Κυβερνήσεως καί τό σχέδιον τῆς διοικήσεως κατά θέματα.
Θά ἦτο λίαν μακρόν νά ἀναλύσωμεν τά δύο σχέδια ταῦτα, ἵνα καταδείξωμεν,
ὅτι οὐδέτερον τούτων ἠδύνατο νά λύσῃ τό προκείμενον ζήτημα. ᾿Αλλ᾿ ἐπί
πλέον ἀμφότερα τά σχέδια ἐφαρμοζόμενα ἠδύναντο νά δημιουργήσωσι δυσάρεστον
ἐκκλησιαστικήν κατάστασιν ἐν ῾Ελλάδι, ἀνταγωνισμόν δύο ἐν τῷ αὐτῷ Κράτει
᾿Εκκλησιῶν, λίαν ἐπικίνδυνον. ῾Η ὕπαρξις δευτέρας ᾿Εκκλησίας ἐν ῾Ελλάδι θά
ἰσοδυνάμει πρός τήν ὕπαρξιν δύο Κρατῶν πρός ἀναίρεσιν τῆς τε
ἐκκλησιαστικῆς καί κρατικῆς ἑνότητος. Πρόδηλον, ὅτι δέν ἠδύνατο νά παραταθῇ ἡ κατάστασις αὕτη. ᾿Εφ᾿ ὅσον δέ ἡ χειραφέτησις τῶν Μητροπόλεων τῶν Ν. Χωρῶν, ἡ ἵδρυσις Συνόδου ἐν Θεσσαλονίκῃ καί ἡ διοίκησις κατά θέματα ἀπεκρούοντο, ἔπρεπε νά εὑρεθῇ σύστημα συμβιβάζον τά πράγματα καί εἰς τοῦτο ὀφείλεται τό γνωστόν σχέδιον τῆς διοικητικῆς ἀφομοιώσεως, ὅπερ ἔδει βεβαίως νά τεθῇ ἐπισήμως καί ὑπό τήν κρίσιν τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. ῾Ημεῖς ἔν τινι συνεδρίᾳ τῆς Συνόδου κατά τό παρελθόν, τόν ᾿Ιανουάριον (27 ᾿Ιανουαρ. 1928) προέβημεν εἰς σχετικήν ἀνακοίνωσιν, ἀλλ᾿ ἡ Σύνοδος ἀνέβαλε τότε πᾶσαν συζήτησιν. Κατά τό σχέδιον τοῦτο χωρίς νά διακόψωσιν ἐντελῶς τούς πνευματικούς δεσμούς των μετά τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου αἱ Μητροπόλεις τῶν λεγομένων Νέων ῾Ελληνικῶν Χωρῶν, ἤτοι Μακεδονίας, Θράκης, ᾿Ηπείρου καί Νήσων ἑνοῦνται διοικητικῶς μετά τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. Τό Πατριαρχεῖον ἀναθέτει ἐπιτροπικῶς τήν διοίκησιν τῶν εἰρημένων Μητροπόλεων εἰς τήν ῾Ι. Σύνοδον τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. ῾Επομένως παραιτεῖται εἰς τό ἑξῆς οἱασδήποτε ἀσκήσεως διοικητικῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐξουσίας ἐπ᾿ αὐτῶν. Τήν δ᾿ ἐξουσίαν ταύτην θ᾿ ἀσκῇ ἡ ῾Ιερά Σύνοδος, ἧς θά μετέχωσι τούτου ἕνεκα καί οἱ ᾿Αρχιερεῖς τῶν εἰρημένων Μητροπόλεων. ῾Ο τρόπος τῆς συμμετοχῆς των ἔχει περιορισμούς τινας, σχετιζομένους πρός τήν ὕπαρξιν προσωρινῶν Μητροπόλεων, τοιούτων, ὁποῖαι τεσσαράκοντα τόν ἀριθμόν ἐν ἔτει 1834 εἶχον ἱδρυθῇ καί ἐν τῇ Αὐτοκεφάλῳ ᾿Εκκλησίᾳ τῆς ῾Ελλάδος χάριν τῶν τότε προσφύγων ἐκ Τουρκίας ᾿Αρχιερέων. ᾿Εκ τῆς ὑπάρξεως τοιούτων Μητροπόλεων ἐν ταῖς νέαις χώραις καί ᾿Αρχιερέων εἴτε ἄνευ θέσεως, εἴτε βοηθῶν οἷοι ἐχειροτονήθησαν ἐσχάτως ἐξηρτήθη ὡρισμένη διάταξις περί τῆς πληρώσεως χηρευουσῶν ἑδρῶν ἐν ταῖς νέαις Χώραις. ᾿Αλλ᾿ ἐτέθη θεμελιώδης καί ἀπαράβατος διάταξις, καθ᾿ ἥν ἀπαγορεύεται μέν ἡ μετάθεσις ᾿Αρχιερέων ἀπό Μητροπόλεως μονίμου εἰς Μητρόπολιν μόνιμον, ἀπαγορεύεται δέ ὡσαύτως ἡ πλήρωσις προσωρινῆς ἕδρας αὐτοδικαίως συγχωνευομένης μετά τῆς ἐξ ἧς ἀπεσπάσθη. Οὕτω δέ ἄν ἐφηρμόζετο τό ἐν λόγῳ σχέδιον αἱ νῦν χηρεύουσαι Μητροπόλεις Φιλιατῶν καί Μετσόβου, θὰ κατηργοῦντο θά ἐτίθετο δ᾿ ὁριστικῶς τέρμα εἰς τάς χειροτονίας νέων ᾿Αρχιερέων. Εἶναι δέ προφανές, ὅτι διά τοῦ σχεδίου δέν θίγονται ἀπολύτως τά τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ὡς πρός τήν πλήρωσιν τῶν ἐν αὐτῇ χηρευουσῶν ἀρχιερατικῶν ἑδρῶν. Τό μόνον νέον κατά τό σχέδιον εἶναι τοῦτο, ὅτι τῆς ἐκλογῆς θά μετέχωσιν καί οἱ ᾿Αρχιερεῖς τῶν Ν. Χωρῶν οἱ μέλλοντες νά παρακάθηνται ἐν τῇ ῾Ιερᾷ Συνόδῳ, ὅπως τῆς καταστάσεως ᾿Αρχιερέων τῶν Ν. Χωρῶν θά μετέχωσιν ἑκάστοτε τὰ ἐκ τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας Συνοδικά μέλη. Διότι ἐν τῇ πραγματικότητι μία θ᾿ ἀποτελεσθῇ ᾿Εκκλησία ἐν ῾Ελλάδι διά τῆς διοικητικῆς ταύτης ἀφομοιώσεως, ἐν μέρει ὑφισταμένης ἤδη διά τοῦ Γεν. ᾿Εκκλ. Ταμείου, εἰς ὅ ἐσχάτως κατά νόμον ἐπανῆλθον οἱ καί ἄλλοτε ἐν αὐτῷ παρακαθήμενοι ᾿Αρχιερεῖς τῶν Ν. Χωρῶν. Οἱ ᾿Αρχιερεῖς οὗτοι διοικοῦσι τάς Μονάς τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας, ὡς οἱ ᾿Αρχιερεῖς ταύτης διοικοῦσι τάς ἐν ῾Ελλάδι Μονάς τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου. ᾿Εν γενικωτέρᾳ ἐννοίᾳ πρόκειται περί διοικήσεως τῶν Μονῶν. Βεβαίως δέν χειραφετοῦνται πλήρως καί ἀπολύτως αἱ Μητροπόλεις τῆς Μακεδονίας, Θράκης, ᾿Ηπείρου καί Νήσων, καθ᾿ ὅν τρόπον ἐχειραφετήθησαν αἱ ἐκκλησιατικαί ἐπαρχίαι τῆς ἑπτανήσου, εἶτα δέ τῆς Θεσσαλίας, ἐν μέρει δέ καί τῆς ᾿Ηπείρου, καί δύναται ἐκ πρώτης ὄψεως νά ὑπολάβῃ τις, ὅτι ἡ διοικητική ἀφομοίωσις δέν ἐμφανίζεται ἀπολύτως σύμφωνος πρός τάς ἀπαιτήσεις τῶν ῾Ιερῶν Κανόνων. ᾿Απολύτως σύμφωνος πρός τάς ἀπαιτήσεις ταύτας θά ἦτο ἡ διακοπή παντός δεσμοῦ τῶν ἐν λόγῳ Μητροπόλεων πρός τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον. ᾿Αλλ᾿ ὡς ἤδη εἴπομεν πρόκειται περί ἔργου μᾶλλον οἰκονομίας, χάριν τοῦ Πατριαρχείου χωρίς ἐκ τοιαύτης οἰκονομίας νά πάσχῃ τι τό Αὐτοκέφαλον τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. Δέν πρέπει νά διαφεύγῃ ἡμᾶς τό κρισιμώτατον τῆς θέσεως ἐν ᾗ διατελεῖ τό Πατριαρχεῖον, ἔχομεν δέ ὑπέρτατον καί ἐκκλησιαστικόν, ἀλλά καί ἐθνικόν συμφέρον νά διασώσωμεν τό Πατριαρχεῖον. Μετά τήν ἀραβικήν κατάκτησιν τῆς ᾿Ανατολῆς, κυρίως εἰπεῖν εἶχον καταργηθῇ τά τρία ἔνδοξα Πατριαρχεῖα. ᾿Επί αἰῶνας μακρούς ἐν ὅλῳ τῷ Πατριαρχείῳ λ. χ. ᾿Αλεξανδρείας ὑπῆρχεν εἷς μόνος ᾿Επίσκοπος· ἐπί περιόδους ὁλοκλήρους τό Πατριαρχεῖον ᾿Αντιοχείας ἐστερεῖτο Πατριάρχου. Οὐχί δέ σπανίως οἱ Πατριάρχαι τῆς ᾿Ανατολῆς ἥδρευον ἐν Κων/πόλει. ᾿Αλλά τό Πατριαρχεῖον Κων/πόλεως δέν ἠθέλησε ποτέ νά καταργήσῃ τά ἄλλα Πατριαρχεῖα. Μετά δέ τήν ἅλωσιν τῆς Κων/πόλεως τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον καί ἐξέλεγε καί ἔπαυε πολλάκις Πατριάρχας, οἵτινες ἐν Κων/πόλει διατρίβοντες μετεῖχον τῶν Συνόδων τοῦ Πατριαρχείου καί διά διοικητικά πολλάκις ζητήματα. ᾿Επαύθη Πατριάρχης ᾿Αλεξανδρείας ἐπί τῷ λόγῳ ὅτι ἀπουσίασε πλέον τῶν ἕξ μηνῶν ἐκ τῆς ἕδρας του. Τοῦτο ὅμως δέν σημαίνει ὅτι κατηργήθη τό Αὐτοκέφαλον τῶν Πατριαρχείων. ῾Η Μητρόπολις Χαλεπίου κινδυνεύουσα ἐκ τῆς λατινικῆς προπαγάνδας οὐχί ἅπαξ ὑπήχθη ὑπό τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, ἀποδοθεῖσα πάλιν εἰς τό Πατριαρχεῖον ᾿Αντιοχείας. Τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον διῴκει ἐν τῇ πραγματικότητι τά λοιπά Πατριαρχεῖα χωρίς ἐκ τούτου νά πάθῃ τι ἐπαναλαμβάνομεν τό αὐτοκέφαλον αὐτῶν. Δέν πρέπει ἐπίσης νά διαφεύγωσιν ἡμᾶς οἱ ἰδιαίτεροι δεσμοί τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας πρός τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον. ῾Ο Συνοδικός Τόμος τοῦ 1850 ἐπιβάλλει εἰς τήν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν ν᾿ ἀναφέρηται εἰς τό Οἰκουμ. Πατριαρχεῖον «ἐν τοῖς συμπίπτουσιν ἐκκλησιαστικοῖς πράγμασι τοῖς δεομένοις συσκέψεως καί συμπράξεως πρός κρείττονα οἰκονομίαν καὶ στηριγμόν τῆς ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας». Εἶναι δέ γνωστόν, ὅτι δύο Μητροπολῖται ἐσχάτως ἐποίησαν ἔκκλησιν πρός τόν Οἰκουμ. Πατριάρχην, χωρίς ἐκ τούτου νά πάθῃ τι τό αὐτοκέφαλον τῆς ἡμετέρας ᾿Εκκλησίας. ᾿Επιτραπήτω ἡμῖν νά φρονῶμεν, ὅτι βεβαίως ἀπολύτως σύμφωνος πρός τήν κανονικήν ἀκρίβειαν εἶναι ἡ πλήρης χειραφέτησις τῶν Μητροπόλεων τῶν Ν. Χωρῶν καὶ ἡ παράδοσις τῆς διοικήσεως αὐτῶν εἰς τήν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν ἀλλά τό περί οὗ πρόκειται σχέδιον, ὡς ἔργον οἰκονομίας δέν εἶναι ἄνευ προηγουμένου ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς ᾿Εκκλησίας, οὐδέ προσκρούει εἰς τό αὐτοκέφαλον τῆς ἡμετέρας ᾿Εκκλησίας κατά τρόπον δυνάμενον νά βλάψῃ ἤ νά καταργήσῃ αὐτό. ῎Ισως μάλιστα εἶναι καί κατά τοῦτο ὠφέλιμον, ὅτι δέν εἰσάγει ἀποτόμως καί ἀπεριορίστως τήν ῾Ιεραρχίαν τῶν Ν. Χωρῶν εἰς τόν διοικητικόν ὀργανισμόν τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας. ᾿Εάν ἐγίνετο πλήρης χειραφέτησις θά περιήρχετο εἰς μειονεκτικήν θέσιν ἡ ῾Ιεραρχία τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας καί ἐν τῇ πραγματικότητι τήν διοίκησιν τῆς ὅλης ἐν ῾Ελλάδι ᾿Εκκλησίας θ᾿ ἀνελάμβανεν ἡ διπλασία σχεδόν τόν ἀριθμόν ῾Ιεραρχία τῶν Ν. Χωρῶν. Κατά τό ὑπ᾿ ὄψιν σχέδιον τοιοῦτον τι δέν θά συμβῇ, διότι τοῦτο καθορίζει περιωρισμένην τήν θέσιν τῆς ῾Ιεραρχίας τῶν Ν. Χωρῶν ἐν τῇ Διαρκῇ ῾Ιερᾷ Συνόδῳ. Καθ᾿ ἡμᾶς τό σχέδιον τοῦτο δέν ἀνταποκρίνεται μόνον εἰς πραγματικάς καί ἀναμφισβητήτους ἐκκλησιαστικάς ἀνάγκας, ἀλλά καί θά ἐνισχύσῃ σημαντικῶς τήν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν, θά ἐμφανίσῃ τήν ἐν ῾Ελλάδι ᾿Ορθόδοξον ᾿Εκκλησίαν ἰσχυράν καί μεγάλην καί ἐσωτερικῶς καί ἐξωτερικῶς. ῾Η ῾Ιεραρχία τῶν Ν. Χωρῶν συνεργαζομένη ἀδελφικῶς μετά τῆς ῾Ιεραρχίας τῆς Παλαιᾶς ῾Ελλάδος θ᾿ ἀποτελέσῃ σπουδαῖον παράγοντα καί θά ἐνισχύσῃ τάς ὑπό τῆς ῾Ιεραρχίας ταύτης καταβαλλομένας προσπαθείας πρός ἐπίλυσιν τῶν ἀπασχολούντων αὐτήν μεγάλων καί σοβαρῶν ζητημάτων. ᾿Αλλά καί ἀσχέτως πρός πάντα ταῦτα δέν δικαιούμεθα ν᾿ ἀρνηθῶμεν τήν ἡμετέραν ἀντίληψιν πρός ἀδελφούς ἀπό δεκαεξαετίας παραμένοντας ἀκυβερνήτους, δέν δικαιούμεθα νά μή ὑποστῶμεν ἐν ἀνάγκῃ καί θυσίαν τινά χάριν τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου». Κατὰ τὴν ἐν λόγῳ Συνεδρίαν ἀνεγνώσθη τὸ ὑπὸ τῶν Μητροπολιτῶν α) Μονεμβασίας καὶ Λακεδαίμονος Γερμανοῦ, β) ῎Αρτης Σπυρίδωνος, γ) Τρίκκης Πολυκάρπου συνταχθὲν ῾Υπόμνημα διὰ νὰ ὑπογραφῇ καὶ νὰ ἀποσταλῇ πρὸς τὴν Βουλήν. Κατόπιν διεξαχθείσης συζητήσεως μεταξὺ τῶν Μητροπολιτῶν ἀποφασίσθη ὁμοφώνως νὰ ἀπαλειφθοῦν ὡρισμένες φράσεις καὶ νὰ διετυπωθῆ τοῦτο εἰς ἡπιώτερον ὕφος. Τῆς Συνόδου ᾿Εκείνης μετεῖχον· Εἰς τὴν Σύνοδον εἶχεν ἀποσταλεῖ τὸ Σχέδιον τοῦ, μετὰ ἕνα μῆνα ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς, Νόμου πρὸς μελέτην καὶ διατύπωσιν γνώμης ὑπ᾿ Αὐτῆς. Γενομένης συζητήσεως κατὰ τὴν β´ Συνεδρίαν οἱ μετέχοντες Μητροπολῖτες ἐξέφρασαν ἐντόνους ἀντιρρήσεις περὶ τῆς προβλεπομένης ὑπὸ τοῦ Νόμου καὶ ἐπιδιωκομένης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος καὶ ἀπεφάσισαν ὅπως, ἀποσταλῆ πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν ῾Ελλήνων τὸ ἀπὸ 12ης ᾿Ιουνίου 1928 ἐν συνεχείᾳ παρατιθέμενον ῾Υπόμνημα. Εἰς τὴν ἀπόφασιν ἐμειοψήφισεν ὁ ᾿Αρχιεπίσκοπος, ὅστις καὶ ὑπέγραψεν ἐν τέλει τὸ ῾Υπόμνημα μετ᾿ ἐπιφυλάξεως. «Μετ᾿ ἀπορίας ἡ ῾Ιεραρχία τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, ἡ ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Θεοσώστου ἡμῶν Κράτους μετὰ πανθολογουμένης αὐταπαρνήσεως ὑπηρετήσασα τὴν εὐσεβῆ ἡμῶν Πολιτείαν καὶ δὴ καὶ εἰς τὰς δυσχερεστέρας ἡμέρας τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν σταδιοδρομίας, μετ᾿ ἀπορίας λέγομεν, ἔλαβε γνῶσιν σχεδίου νόμου μετὰ σχετικῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως ὑποβληθέντος ἔναγχος εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. ῾Υπουργοῦ Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων ὑπὸ τὸν τίτλον “Περὶ ἐκκλησιαστικῆς Διοικήσεως τῶν ἐν ταῖς Ν. Χώραις τῆς ῾Ελλάδος Μητροπόλεων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου” καὶ παραπεμφθέντος πρὸς μελέτην εἰς τὴν οἰκείαν Κοινοβ. ᾿Επιτροπήν. ῾Η ἀπορία ἡμῶν εἶναι τόσῳ μείζων ὅσῳ πλὴν τῆς οὐσίας τῶν πραγμάτων εἰσήχθη τὸ ἐν λόγῳ σχέδιον νόμου εἰς τὴν Βουλὴν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ περιεχομένου αὐτοῦ ὑπὸ τε τῆς Διαρκοῦς ῾Ιερᾶς Συνόδου καὶ τῶν λοιπῶν ῾Ιεραρχῶν τῆς καθ᾿ ἡμᾶς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. Καὶ ὅτι μὲν ὁ κ. ῾Υπουργὸς παρεῖδε τὴν γνώμην αὐτῆς εἰς θεμελιώδη ζητήματα ἀφορῶντα εἰς τὴν διοίκησιν ὡς κατωτέρω δειχθήσεται τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, δὲν εὑρίσκομεν λόγους ἐπαρκεῖς ἵνα διαμαρτυρηθῶμεν ἐντόνως ὅτι ἡ ᾿Εκκλησία ἡμῶν δὲν ἦτο ἀξία τοιαύτης παραγνωρίσεως καὶ τοιούτου παραγκωνισμοῦ προκειμένου περὶ αὐτῆς ταύτης τῆς ὑποστάσεως αὐτῆς. Πρὶν δὲ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τοῦ τίτλου καὶ
περιεχομένου τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος σχεδίου νόμου ἀνάγκη νὰ ἀσχοληθῶμεν πρὸς
διαφώτισιν τῆς Βουλῆς μὲ τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ
συντάκτης τοῦ σχεδίου τούτου ἐστήριξε τὴν εἰσηγητικὴν αὐτοῦ ἔκθεσιν. Εἶναι
περίεργον ὅτι οὐδενὸς μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ σχεδίου τούτου ἐκφράσαντος
ἀντιρρήσεις ὡς πάντῃ ἀγνώστου, ὁ συντάκτης τοῦ σχεδίου πειρᾶται νὰ
κατοχυρώση ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει δύο θεμελιώδη σημεῖα τοῦ σχεδίου
του τὸ κανονικὸν καὶ τὸ συνταγματικὸν ὡσεὶ διαισθανόμενος ἐκ προοιμίου
αὐτὸς οὗτος ὅτι δὲν εὐοδοῦται ἀπολύτως ἡ ἀπαιτουμένη ἀπαραίτητος συμφωνία
τοῦ σχεδίου πρὸς τε τὸ κανονικὸν δίκαιον καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν Καταστατικὸν
Χάρτην τῆς Χώρας. ᾿Εκ τοῦ λόγου τούτου τὴν μὲν κανονικότητα τοῦ σχεδίου
πειρᾶται νὰ στηρίξει ἐπικαλούμενος τὸν 39 Κανόνα τῆς ἐν Τρούλλῳ ΣΤ´
Οἰκουμενικῆς Συνόδου, εἰς ὃν κατὰ τελείως ἀνεξήγητον τρόπον ἀποδίδει τὴν
ἀντίθετον ὅλως ἔννοιαν, ἣν σαφῶς καὶ αὐτοδήλως ἔχει ὁ Κανών, διὰ τοὺς καὶ
ἄκρῳ δακτύλῳ γευσαμένους γνώσεως καὶ μελέτης περὶ τὸ καθόλου
᾿Εκκλησιαστικὸν Δίκαιον τῆς ᾿Ορθοδόξου ἡμῶν ᾿Εκκλησίας· καθόσον ὁ κανών
μὲν οὗτος ἐπιτρέπει λόγῳ καιρικῶν περιστάσεων τὴν ἐν τῷ κλίματι τοῦ
Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ἐγκατάστασιν καὶ φιλοξενίαν τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας
τῆς Κύπρου καὶ δεῖ ἐν τῷ προσώπῳ καὶ μόνῳ τοῦ τότε ᾿Αρχιεπισκόπου Κύπρου
᾿Ιωάννου, ἀναγνωριζομένων διὰ τοῦ Κανόνος πάντων τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ ὡς
᾿Ανεξαρτήτου Προέδρου Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας, τὸ δὲ δὴ μέγιστον ὅτι καὶ
Μητροπόλεις, ὡς ἡ τῆς Κυζίκου, προσκειμένας τοπικῶς πρὸς τὴν
παραχωρηθεῖσαν τῷ ᾿Αρχιεπισκόπῳ Κύπρου ᾿Ιωάννῃ καὶ τῷ Λαῷ αὐτοῦ πρὸς
ἐγκατάστασιν αὐτοῦ περιοχὴν, ἡ ἐν Τρούλλῳ Σύνοδος ἐξεχώρησε, δι᾿ ὅσον
χρόνον θὰ παρέμεινεν ἐκεῖ ἡ Κυπριακὴ ᾿Εκκλησία, ὑπὸ τὴν ἄμεσον Διοίκησιν
καὶ ἐποπτείαν τοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου ᾿Ιωάννου, τὸ δὲ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου
ἀντιθέτως, Μητροπόλεις, ἅστινας ἀναγνωρίζει ὡς διατελούσας ὑπὸ τὴν
κυριαρχίαν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου, τηρουμένων πάντων τῶν κανονικῶν
αὐτοῦ δικαιωμάτων, ἐπιτρέπει νὰ συμμεθέξωσιν εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς
Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. ᾿Εκ τῆς ἁπλῆς ταύτης ὑπομνήσεως τῆς
ἀληθοῦς ἐννοίας τοῦ κανόνος τούτου τῆς ἐν Τρούλλῳ Συνόδου προκύπτει
πασιφανέστατα ὅτι τὸ ὑπὲρ τῆς κανονικότητος τοῦ σχεδίου ἀντληθὲν ὑπὸ τοῦ
συντάκτου τοῦ σχεδίου ἐπιχείρημα ἐκ τοῦ ὡς εἴρηται 39 Κανόνος τῆς ἐν
Τρούλλῳ ΣΤ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου δὲν ἀντέχει εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν μελέτην
τῶν πραγμάτων καὶ ἀνατρέπεται ἀφ᾿ ἑαυτοῦ ἄρδην. ᾿Αλλὰ καὶ ἕτερον κανονικὸν
ὡς εἰπεῖν, ἐπιχείρημα ἐπικαλεῖται τὸ σχέδιον τοῦτο, εἶναι δὲ τοῦτο ὁ ὑπὸ
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τοῦ 1908 ἀπολυθεὶς τόμος, δι᾿ οὗ ἐκχωρεῖται
εἰς τὴν ῾Ιερὰν Σύνοδον τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος τὸ δικαίωμα τῆς
διοικήσεως τῶν ἐν διασπορᾷ ᾿Εκκλησιῶν δι᾿ ᾿Αρχιερέων ἐκλεγομένων ὑπὸ τῆς
῾Ι. Συνόδου τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος καὶ ὑποχρεουμένων κατὰ τὸν τόμον
τοῦτον νὰ μνημονεύωσι τῆς ῾Ι. Συνόδου τῆς ᾿Εκκλησίας ἡμῶν, ἀπολυομένων δὲ
ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου, ἐὰν λαμβάνωνται ἐκ τοῦ κλίματος αὐτοῦ,
τηρούντων δὲ πρὸς τῇ Πατριαρχικῇ εὐλογίᾳ τὸ μνημόσυνον τοῦ Πατριάρχου ἐν
τοῖς διπτύχοις εἰς ἀνάμνησιν τῆς παλαι ποτέ κυριαρχικῆς αὐτοῦ διοικήσεως
τῶν ἐν τῇ διασπορᾷ ᾿Εκκλησιῶν, ὅπερ καὶ ἐν τῇ αὐτοκεφάλῳ ᾿Εκκλησίᾳ τῆς
῾Ελλάδος ὡς καὶ ἐν πάσαις ταῖς λοιπαῖς Αὐτοκεφάλοις ᾿Εκκλησίαις συμβαίνει
χάριν τοῦ στενοτέρου συνδέσμου τῶν ᾿Ορθοδόξων ᾿Εκκλησιῶν χωρὶς τὸ παράπαν
νὰ θίγηται καὶ ἡ τελεία ἀπὸ κανονικῆς ἀπόψεως αὐτοδιοίκησις καὶ
ἀνεξαρτησία αὐτῶν. Φανταζόμεθα εἰς ποίαν μεγίστην ἀπορίαν περιπίπτει ὁ
ἀναγινώσκων τὰς γραμμὰς ταύτας μηδεμίαν ἀνευρίσκων ἀπολύτως οὐδὲ πόρρωθεν
σχέσιν τοῦ Πατριαρχικοῦ Τόμου τοῦ 1908 πρὸς τὸ σχέδιον τοῦτο, οὗτινος ἐπὶ
τόσου ἀνυπάρκτου βάσεως ἐπιζητεῖ νὰ στηρίξῃ τὴν κανονικότητα αὐτοῦ ὁ
συντάκτης τοῦ σχεδίου. Περαιτέρω τὸ εἰρημένον σχέδιον, ἵνα προσλάβῃ καὶ
συνταγματικὸν χρῖσμα προσκολλᾶται εἰς τὴν ἑρμηνευτικὴν διάταξιν τοῦ Α´
ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, καθ᾿ ἣν «εἰς τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 1 δὲν
ἀντίκειται ἡ ἐν ταῖς Ν. Χώραις καὶ τῇ Κρήτῃ ὑφισταμένη ἐκκλησιαστικὴ
κατάστασις». ᾿Αλλ᾿ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀδήριτον ἀνάγκην καὶ αὖθις νὰ
ἐκφράσωμεν τὴν ἀπορίαν ἡμῶν, πῶς ὁ συντάκτης τοῦ προκειμένου σχεδίου
ἀπέδωκεν εἰς τὴν ἑρμηνευτικὴν ταύτην διάταξιν, ἐκ διαμέτρου ἀντίθετον
ἔννοιαν ἐκείνης, ἣν τὸ ἁπλοῦν γράμμα τῆς διατάξεως ταύτης αὐτοδήλως
ἐκφέρει. Διότι κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην ἐπιτρέπεται, οὕτως εἰπεῖν, ἐκτὸς
τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος νὰ ὑπάρχωσιν ἐντὸς τοῦ Κράτους ἐν
ταῖς Ν. Χώραις καὶ ἐν Κρήτῃ διάφοροι διοικήσεις ᾿Εκκλησιῶν χωρὶς νὰ
ἀντίκεινται πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Συντάγματος, παραδόξως ὁ ἐκπονήσας τὸ
σχέδιον ἐξέλαβε ταύτην ὡς ἐπιτρέπουσαν τὴν συγχώνευσιν τῶν ᾿Εκκλησιῶν
τούτων εἰς τὴν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος χωρὶς νὰ ἀποσπασθῶσιν
ἀπὸ τοῦ κυριάρχου αὐτῆς Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου εἰς ὃν ὑπάγονται καὶ θὰ
ἐξακολουθῶσι νὰ ὑπάγωνται. Περὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ Σχεδίου τοῦ Νόμου τούτου. Εἶναι ἀληθές, κύριοι Βουλευταί, ὅτι κατὰ τὰς ἀνωμάλους πολιτικὰς περιστάσεις ἃς διῆλθε τὸ ἡμέτερον Κράτος κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη ἐξεδόθησαν πολλάκις εἴτε ἐκ σπουδῆς εἴτε ἀπὸ σκοποῦ Νομοθετικὰ Διατάγματα, ὧν ὁ τίτλος ἐλάχιστα προσαρμόζεται πρὸς τὸ σύνολον τοῦ περιεχομένου αὐτῶν ἀποτελουμένων ἐκ συμφυρμοῦ διατάξεων μηδεμίαν πρὸς ἀλλήλας ἐχούσας σχέσιν, ἀλλὰ τίς θὰ ἐπίστευεν ὅτι καὶ ἐν τῷ προκειμένῳ σχεδίῳ καὶ εἰς ἣν ὁμαλὴν κατάστασιν διατελοῦμεν θὰ ἀνεγράφετο τίτλος, ὅστις δὲν ἀνταποκρίνεται παντάπασι πρὸς τὸ πραγματικὸν περιεχόμενον καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ σχεδίου Νόμου. Διότι ἁπλῆ ἀνάγνωσις τοῦ κειμένου τοῦ σχεδίου Νόμου πείθει εὐχερῶς οἱονδήποτε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ᾿Εκκλησιαστικῆς Διοικήσεως τῶν Μητροπόλεων τῶν Ν. Χωρῶν, αἵτινες κατὰ τὸ σχέδιον θὰ ἐξακολουθῶσι διατελοῦσαι ὑπὸ τὴν ἀνωτάτην κανονικὴν ἐξάρτησιν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τηρουμένων μάλιστα κατὰ τὸ αὐτὸ σχέδιον Νόμου τῶν ἐπ᾿ αὐτῶν κανονικῶν δικαιωμάτων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἀλλὰ πρόκειται προδήλως περὶ τροποποιήσεως καὶ μεταβολῆς τῆς διοικήσεως τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος διὰ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν διοίκησιν τῆς ᾿Εκκλησίας ἡμῶν ᾿Αρχιερέων ἀνηκόντων εἰς ἄλλο κλῖμα ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως. Οὕτω, ἐκ τοῦ ἐλέγχου τῆς ἀντιθέσεως τοῦ τίτλου πρὸς τὸ περιεχόμενον χωροῦμεν πρὸς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ τούτου τοῦ περιεχομένου τοῦ προτεινομένου σχεδίου. Οὐ μόνον δὲ στερεῖται τοῦτο δεδικαιολογημένης βάσεως ἀλλὰ καὶ τὸ δὴ χείριστον ἀνατρέπει τὸ Αὐτοκέφαλον τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος καὶ κατ᾿ ἀκολουθίαν ἀντιτίθεται πρός τε τὸν Πατριαρχικὸν Τόμον τῆς ἀπολύσεως ἀπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος τῷ 1850 καὶ πρὸς πάντας τοὺς μέχρι τοῦδε ἰσχύσαντας Συνταγματικοὺς Χάρτας τῆς Χώρας, οἵτινες ἀπεριφράστως κατωχύρωσαν τὴν ἀπόλυτον αὐτοτέλειαν καὶ ἀνεξαρτησίαν τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. Διότι ἐφ᾿ ὅσον διὰ τοῦ παρόντος σχεδίου Νόμου ἀναγνωρίζονται πάντα τὰ κανονικὰ δικαιώματα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐπὶ τῶν Μητροπόλεων τῶν Ν. Χωρῶν, ποίαν ἰσχὺν θὰ ἔχωσιν ἀποφάσεις τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἀφορῶσαι εἰς αὐτοὺς τούτους τοὺς Μητροπολίτας τῶν Ν. Χωρῶν, ἐφ᾿ ὅσον ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης δύναται νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ καὶ νὰ ἀκυροῖ ταύτας; ᾿Εκτὸς τούτου ὀψέποτε κατὰ τὸ εἰρημένον σχέδιον κρατήσῃ ἡ διάταξις, καθ᾿ ἣν θὰ καλοῦνται πρὸς ἀπαρτισμὸν τῆς Δ. ῾Ιερᾶς Συνόδου κατὰ μόνα τὰ πρεσβεῖα τῆς χειροτονίας ἀδιακρίτως ἐκ τῶν ᾿Αρχιερέων τῆς Π. ῾Ελλάδος καὶ τῶν Ν. Χωρῶν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμπέσῃ ὥστε νὰ ἀπαρτισθῇ ἐξ ὁλοκλήρου ἡ Σύνοδος ἐξ ᾿Αρχιερέων τῶν Ν. Χωρῶν, καὶ τότε θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τοῦ παραδόξου θεάματος ἡ καλουμένη Αὐτοκέφαλος ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος νὰ διοικεῖται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον, ὑπὸ μελῶν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, ὅπερ εἰς ἁπλὰς λέξεις μεταφράζεται κατ᾿ εὐθεῖαν διοίκησις τῆς οὕτω καλουμένης Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας ἡμῶν ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ τῶν κατὰ συγκυρίαν διοικούντων αὐτό. Τίς δὲν διαβλέπει ἐκ τῶν ἁπλῶν τούτων σκέψεων ὅτι λεληθότως, ἵνα ἀρκεσθῶμεν εἰς μόνον τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον, καταλύεται τέλεον τὸ δι᾿ εἰκοσαετῶν ἀγώνων ἐπιτευχθὲν καὶ κατοχυρωθὲν Αὐτοκέφαλον τῆς ᾿Εκκλησίας ἡμῶν. ᾿Αλλὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον εἶναι πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ καταφόρως ἀντικανονικόν, διότι ρητοὶ κανόνες ἀπαγορεύουσι τὴν σύγχρονον διοίκησιν μιᾶς ἢ πλειόνων ἐπαρχιῶν ὑπὸ δύο ἐκκλησιαστικῶν ἀρχῶν (Πρβλ. ᾿Αποστ. Καν. 35, Β´ Οἰκουμ. Σύν. Καν. 2, ᾿Αντιοχ. 9 & Γ´ Οἰκουμ. Συν. 8) ἡ δὲ διηνεκὴς πρᾶξις τῆς ᾿Εκκλησίας ἐπὶ εἴκοσι περίπου αἰῶνας ἀπαρεγκλίτως ἐτήρησε καὶ ἐσεβάσθη τὴν κανονικὴν ταύτην τάξιν ἄνευ τῆς ὁποίας πλήρης σύγχυσις καὶ ἀνωμαλία ἐξουσιῶν θὰ ἐπήρχετο, ἥτις θὰ ἐσήμαινεν ἀναντιρρήτως τὴν καταστροφὴν τῆς ᾿Εκκλησίας. ᾿Αλλ᾿ ὁ συντάκτης τοῦ σχεδίου Νόμου λέγει ἐν τῷ 1 αὐτοῦ ἄρθρῳ ὅτι ἡ διοίκησις τῶν Μητροπόλεων τῶν Ν. Χωρῶν, ἀνατίθεται ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐπιτροπικῶς εἰς τὴν καθ᾿ ἡμᾶς Δ. ῾Ιερὰν Σύνοδον. ᾿Αλλ᾿ ἐκτὸς τοῦ ὅτι οὐδεμίαν ἐπίσημον γνῶσιν ἔχει ἡ ἡμετέρα ᾿Εκκλησία, εἶναι ἀκατανόητος ἡ ἀντίληψις ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐπιτροπεία ἤτοι ἐκχώρησις δικαιωμάτων καὶ πληρεξουσιότητος ὑπὸ ἑνὸς προσώπου εἰς ἕτερον ἄνευ συγκαταθέσεως τοῦ ἑτέρου, ἀπαξιουμένου καὶ ἐρωτήσεως κἂν περὶ τούτου. ᾿Εξ ὅσων ἐν στενῇ περιλήψει ἀνωτέρω ἐλέχθησαν εὐχερῶς κατανοεῖ πᾶς τις ὅτι προκύπτουσι φυσικῶς καὶ ἀβιάστως τὰ ἑξῆς· Πρῶτον ὅτι ἡ δικαιολογητικὴ ἤ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ σχεδίου Νόμου εἶναι ἀστήρικτος ἢ πολλῷ μᾶλλον τὰ προβαλλόμενα ὑπ᾿ αὐτῆς ἐπιχειρήματα στρέφονται κατὰ τοῦ ὑπὸ μελέτην σχεδίου. Δεύτερον ὅτι δὲν πρόκειται παντάπασι περὶ μεταβολῆς τῆς Διοικήσεως τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν ἀλλ᾿ ἀντιθέτως περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς διοικήσεως τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος διὰ τῆς διεισδύσεως εἰς αὐτὴν ᾿Αρχιερέων μὴ ἀνηκόντων καὶ μὴ ὑπαγομένων εἰς τὴν ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος. Τρίτον ὅτι τὸ προκείμενον σχέδιον ἀντίκειται ἄντικρυς πρὸς τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα. Τέταρτον ὅτι ἀντιτίθεται τοῦτο πρός τε τοὺς ῾Ι. Κανόνας καὶ τὰς ῾Ι. Παραδόσεις καὶ τὴν διηνεκῆ πρᾶξιν τῆς ᾿Εκκλησίας. Πέμπτον ὅτι οὐ μόνον ἐπιτροπικῶς δὲν ἀνατίθεται ἡ Διοίκησις τῶν Ν. Χωρῶν εἰς τὴν ἡμετέραν ᾿Εκκλησίαν, ἐφ᾿ ὅσον σχετικὴ συγκατάθεσις αὐτῆς πρὸς τοῦτο δὲν ὑπάρχει, ἀλλ᾿ ὅτι τοὐναντίον δημιουργῆται ἐν τῇ διοικήσει τῆς ἡμετέρας ᾿Εκκλησίας προνομιακὴ θέσις ᾿Αρχιερέων μὴ ἀνηκόντων εἰς αὐτὴν καὶ ὑπεισάγεται λεληθότως μικρὸν κατὰ μικρὸν μεταβίβασις τῆς ἐξουσίας τῆς Αὐτοκεφάλου ᾿Εκκλησίας εἰς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον καὶ τελευταῖον ὅτι διὰ τοῦ σχεδίου τούτου αἴρεται πραγματικῶς καὶ ἀνατρέπεται ἄρδην τὸ Αὐτοκέφαλον τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἐπὶ τῇ προφάσει καθορισμοῦ ᾿Εκκλησιαστικῆς Διοικήσεως τῶν Ν. Χωρῶν, ἥτις κατὰ βάσιν καὶ κατ᾿ οὐσίαν μένει ἀμετάβλητος. ᾿Εθεωρήσαμεν ἡμῖν ἐπιβεβλημένον, κύριοι Βουλευταί, ὅπως διαφωτίσωμεν ὑμᾶς ἐπὶ τῆς πραγματικῆς ἐννοίας καὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου Νόμου, ἵνα ἐν πλήρει γνώσει τῶν πραγμάτων ἀδιστάκτως ἀρνηθῆτε τὴν ψῆφον ὑμῶν εἰς τοιοῦτον σχέδιον Νόμου, τὸ ὁποῖον τοσαῦτα περιέχει ἐν ἑαυτῷ στοιχεῖα ἀντισυνταγματικότητος καὶ ἀντικανονικότητος καὶ τὸ ὁποῖον, ἐὰν τυχὸν ἤθελε λάβη τὴν μορφὴν Νόμου, θὰ ἐσήμαινε τὴν ἔναρξιν πλήρους συγχύσεως καὶ ἀναρχίας εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς ἡμετέρας ᾿Εκκλησίας πρὸς χαρὰν ἐκείνων μόνον, οἵτινες χαιρεκάκως θὰ ἔβλεπον ἐπιφερόμενον θανάσιμον πλῆγμα κατὰ τῆς ὑποστάσεως τῆς ᾿Εκκλησίας ἡμῶν καὶ δὴ δι᾿ αὐτῶν τῶν χειρῶν τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἥτις οὐδὲν ἄλλο εἶναι εἰμὴ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς καὶ ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων τῆς ᾿Εκκλησίας ἡμῶν καὶ δὲν δύναται εἰμὴ ἡ εὐσεβὴς Νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ προτάξῃ τὸ στῆθος αὐτῆς πρὸς προάσπισιν καὶ προστασίαν τῆς ᾿Εκκλησίας. ᾿Εκφράζοντες τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἀπορρίψη τὸ καταστρεπτικὸν τοῦτο σχέδιον Νόμου λαμβάνουσα ὑπ᾿ ὄψιν ὅτι ἐξ ὅσων γνωρίζομεν, δὲν θὰ ἦτο εὐχερὲς ὁ ἡμέτερος κλῆρος ν᾿ ἀποδεχθῇ τὴν ἐφαρμογὴν ἐν τῇ Διοικήσει τῆς ᾿Εκκλησίας ἡμῶν τοιούτων ἀντιεκκλησιαστικῶν διατάξεων δηλοῦμεν ὅτι ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ὑποδείξωμεν κανονικὸν καὶ μὴ ἀντικείμενον εἰς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα τρόπον διοικήσεως τῶν Μητροπόλεων τῶν Ν. Χωρῶν ὀψέποτε ἤθελε ζητηθῆ ἁρμοδίως τοῦτο παρ᾿ ἡμῖν. ᾿Επικαλούμενοι δὲ ἐφ’ ὑμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ ἔργα ὑμῶν τὴν ἐξ ὕψους ἀντίληψιν καὶ ἐνίσχυσιν, διατελοῦμεν διάπυροι πρὸς Θεὸν εὐχέται». Κατὰ τὴν ἐν λόγῳ Συνεδρίαν τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου συνεκροτήθησαν καὶ ᾿Επιτροπὲς ἐξ ᾿Αρχιερέων διὰ νὰ ἐπιδώσουν τὸ ἐν λόγῳ ῾Υπόμνημα εἰς τοὺς Πολιτικοὺς ῎Αρχοντες. Εἶναι δὲ ἀξιοσημείωτες οἱ δηλώσεις αὐτῶν (δηλαδὴ τῶν Πολιτικῶν), οἱ ὁποῖες ἀνακοινοῦνται εἰς τὴν γ´ Συνεδρίαν τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου τῆς Πέμπτης 14 ᾿Ιουνίου 1928. ῾Η ἐπισκεφθεῖσα τὸν ᾿Ελευθέριον Βενιζέλον ᾿Επιτροπὴ ἀποτελουμένη ἐκ τῶν Μητροπολιτῶν Τρίκκης Πολυκάρπου, Σύρου ᾿Αθανασίου, καὶ Δημητριάδος Γερμανοῦ ἐδήλωσεν, ὅτι ὁ ᾿Ελευθέριος Βενιζέλος διεβεβαίωσεν τὴν ᾿Επιτροπὴν, ὅτι τὸ «Νομοσχέδιον περὶ Διοικήσεως τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν», δὲν θὰ ψηφισθῆ, διότι προέχουν ἄλλα Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ψηφισθοῦν ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ ὅτι «τοιαύτας ὁδηγίας θὰ δώσῃ εἰς τοὺς βουλευτὰς» Οἱ Μητροπολῖτες Μονεμβασίας Γερμανός, Σύρου ᾿Αθανάσιος καὶ Δημητριάδος Γερμανὸς ἐπεσκέφθησαν τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Σοφούλην διὰ νὰ παραδώσουν τὸ ῾Υπόμνημα. ῾Ο Σοφούλης ἀπήντησεν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῆ παντάπασι καὶ ὅτι ἡ ῾Ιεραρχία πρέπει νὰ εἶναι ἥσυχος, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ λάβη ὑπ᾿ ὄψιν τὸ ῾Υπόμνημα καὶ ἐπὶ λέξει ἀναφέρει ὁ Σεβασμιώτατος Μονεμβασίας ὅτι «Μετὰ τοιαύτην κατηγορηματικὴν ἀπάντησιν ἐκρίναμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπέλθωμεν. ᾿Εξερχόμενοι συνηντήσαμεν τρεῖς ᾿Αρχιερεῖς τῶν Νέων Χωρῶν Θεσσαλονίκης Γενάδιον, ᾿Αδριανουπόλεως Πολύκαρπον καὶ Τραπεζοῦντος Χρύσανθον, οἵτινες εἰσήχθησαν ὑπὸ Βουλευτῶν τινῶν συνοδευόντων αὐτοὺς εἰς την Κοινοβουλευτικὴν ᾿Επιτροπὴν, ὡς δὲ ἐγνώσθη κατόπιν παρεκάλεσαν τὸν Πρόεδρον τῆς ᾿Επιτροπῆς περὶ ἐπισπεύσεως τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Νομοσχεδίου». § 6. Σχόλια῾Η μελέτη τοῦ εἰσαγωγικοῦ τμήματος τῆς Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως 1928, ὑπὸ τό φῶς τῶν Πηγῶν, μαρτυρεῖ τὴν ἀγωνίαν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου νὰ μὴ ἀπωλέση ἐκκλησιαστικῶς τὶς ᾿Επαρχίες αὐτές, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔντονον καὶ δραματικὸν παρασκήνιον τῶν διαβουλεύσεων μεταξὺ τῶν ἐμπλεκομένων μερῶν εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Τὸ συμπέρασμα τοῦτο ἐξάγεται· α) ᾿Εκ τῆς ἀντιπαραβολῆς τοῦ Νόμου 3615 τῆς ᾿Εντίμου ῾Ελληνικῆς Πολιτείας ψηφισθέντος εἰς τὴν Βουλὴν τῶν ᾿Ελλήνων τὴν 28ην ᾿Ιουνίου καὶ δημοσιευθέντος τὴν 10ην τοῦ 1928 πρὸς τὴν Πατριαρχικὴν καὶ Συνοδικὴν Πρᾶξιν τῆς 4ης Σεπτεμβρίου τοῦ 1928. Εἰς τὸν Νόμον ἡ ῾Ελληνικὴ Κυβέρνησις ἀπετύπωσεν καὶ ἐξέφρασεν τὴν θέλησιν Αὐτῆς πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ὀξυτάτου προβλήματος μὴ πολυπραγμονοῦσα εἰς λεπτομέρειες, τὶς ὁποῖες τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον δὲν παρέβλεψεν, ἄλλωστε ἐπιέζετο φορτικῶς ὑπὸ τῶν καταστάσεων. Διὰ τοῦτο ὁ Νόμος εἶναι σύντομος καὶ διὰ τριῶν ἄρθρων νομοθετεῖ τὰ δέοντα. ῾Η Πατριαρχικὴ καὶ Συνοδικὴ Πρᾶξις ἐκ τῶν ὑστέρων πειρᾶται νὰ διασώση τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Πατριαρχείου ἐπὶ τῶν ᾿Επαρχιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποξενωθῆ. β) ᾿Εκ τῆς ρητῆς ἀναφορᾶς περὶ τοῦ τρόπου διὰ τοῦ ὁποίου κατανοεῖ τὸ διατηρούμενον πνευματικὸν δικαίωμα τοῦ ῾Αγιωτάτου Πατριαρχικοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ἡ Εἰσηγητικὴ ῎Εκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς ᾿Επιτροπῆς πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν ῾Ελλήνων. «῾Η Κοινοβουλευτικὴ ᾿Επιτροπὴ, ἀποδεχομένη κατὰ τὴν μεγίστην αὐτῆς πλειονοψηφίαν κατ᾿ ἀρχὴν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον διατυπώνει τὸ ἄρθρον 1 ὡς κατωτέρω ἐν τῇ ἐννοίᾳ ὅτι τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναφερόμενα κανονικὰ δικαιώματα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ἐπὶ τῶν Μητροπολιτῶν τῶν Νέων Χωρῶν εἶνε μόνον τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ᾿Αρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν καὶ ἡ λῆψις τῆς ἐπευλογίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε καθισταμένων ᾿Αρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν». γ) ᾿Εκ τῆς ἀναφορᾶς τῆς Πράξεως, ὅτι τὴν λύσιν ταύτην ἀπεδέξατο ἡ Αὐτοκέφαλος ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος. Διερωτᾶται ὁ μελετητής, πότε ἀπεδέξατο τὴν λύσιν ἡ ῾Ιεραρχία τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος; ᾿Εκ τῆς μελέτης τῶν Πρακτικῶν τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου προκύπτει, ὅτι ἡ ῾Ιεραρχία ἠγνόει τὴν συμφωνίαν καὶ δὲν ἔστεργεν εἰς τὴν λύσιν ταύτην, παρὰ μόνον ὁ ᾿Αρχιεπίσκοπος. ᾿Απεδέχθη αὐτὴν ὡς τετελεσμένην ἀπόφασιν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Νόμου καὶ τῆς Πράξεως εἰς τὴν συγκροτηθεῖσαν μετὰ τὸν Σεπτέμβριον Διαρκῆ ῾Ιερὰν Σύνοδον κατὰ τὰ τότε πλὴν νεωστὶ νομοθετηθέντα. ῾Η συζήτησις εἰς τὴν ῾Ιεραρχίαν καὶ τὸ συνταχθὲν ῾Υπόμνημα μαρτυροῦν εὐγλώττως περὶ αὐτοῦ. Εἰς τὶς Πηγὲς δὲν ἀναφέρεται πότε ἡ Μήτηρ ᾿Εκκλησία παρεκάλεσεν τὴν ῾Αγιωτάτην ᾿Αδελφὴν ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος, νὰ ἀναλάβη τὴν ἐντολὴν ταύτην καὶ ἡ ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος ἀπεδέχθη. δ) ᾿Εκ τῆς ἀναφορᾶς, ὅτι πρὸς τὰ τῆς Πράξεως συναινεῖ καὶ κυροῖ αὐτὴν ἡ ῎Εντιμος ῾Ελληνικὴ Πολιτεία. Πλὴν εἰς ἄλλα εἶχεν συναινέσει, καὶ ἄλλα εἶχε νομοθετήσει ἡ ῾Ελληνικὴ Πολιτεία διὰ τοῦ Νόμου. ᾿Εκ τῆς μελέτης τῶν Πρακτικῶν τῆς Βουλῆς προκύπτει, ὅτι τὸ ῾Υπουργεῖον ᾿Εξωτερικῶν εἶχεν ἐξουσιοδοτηθεῖ, εἶχε λάβει τὸ ᾿Επιτροπικὸν ἐκ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, καὶ ἐξεπροσώπει Αὐτὸ εἰς τὶς συζητήσεις κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου 3615/28. Εὔλογον κρίνεται νὰ συμπεράνωμεν, ὅτι τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον συνεφώνησε κατ᾿ ἀρχὴν μὲ τόν Νόμον. Μετὰ ταῦτα μετέγνωσε καὶ διὰ τῆς Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως προσέθεσεν τοὺς γνωστοὺς ὅρους μὴ προβλεπομένους ὅμως εἰς τὸν Νόμον. Τὰ ἀναφερθέντα μαρτυροῦν μὲ δραματικὸν τρόπον τὰ θλιβερά, οἰκτρὰ καὶ ὀδυνηρὰ γεγονότα περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἀβεβαίου τότε καὶ ἀπροβλέπτου ὄντος κατὰ τὸ 1928, μετὰ τὶς γεωπολιτικὲς ἀλλαγὲς καὶ ἐξελίξεις εἰς τὴν περιοχήν. Σήμερον ὅμως ὅπου τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἀπολαμβάνει τὰ δικαιώματα τῆς Πρωτοθρόνου ᾿Εκκλησίας μὲ τὴν ἀκτινοβολίαν τῆς διακονίας Αὐτοῦ, ἐστερεωμένον κυρίως εἰς τὰ κανονικὰ δικαιώματα καὶ προνόμια Αὐτοῦ, εἰς τὴν ἀγάπην καὶ τὸν σεβασμὸν τῶν ἐγγὺς καὶ τῶν μακρὰν, φρονοῦμεν ταπεινῶς, ὅτι οὐδὲν ὀφελεῖται ἐκ τῆς πεισμόνου διεκδικήσεως ὑποτιθεμένων δικαιωμάτων αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ᾿Εκκλησιαστικῶν ᾿Επαρχιῶν αὐτῶν. Συνεχίζομεν τὰ σχόλια. ε) Τὸ κείμενον τῆς Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως ἀποτελεῖ Συμφωνία τριῶν μερῶν, ἤτοι Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος καὶ τῆς ῾Ελληνικῆς Πολιτείας. Εἶναι κοινὸ κείμενον καὶ ἐφαρμοστέον ὑφ᾿ ἁπάντων τῶν μερῶν. Τοῦτο συνεπάγεται, ὅτι ἑρμηνεύεται ἀπὸ κοινοῦ ἐκ τῶν τριῶν μερῶν καὶ οὐχὶ μονομερῶς. Οἱ μονομερεῖς ἑρμηνεῖες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται ἀποδεκτὲς ὑποχρεωτικῶς ὑπὸ τῶν συμβαλλομένων. ῞Οσον δικαίωμα κέκτηται τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον τὸ αὐτὸ δικαίωμα κέκτηται καὶ ἡ ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος νὰ ἑρμηνεύη τὴν Πατριαρχικὴν Πρᾶξιν. στ) Τὸ πρόβλημα τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν ᾿Επαρχιῶν αὐτῶν ἐρρυθμίσθη νομοθετικῶς διὰ τοῦ Νόμου 3615/28 τῆς ῾Ελληνικῆς Πολιτείας. Διερωτόμεθα, εἶναι δυνατὸν ὁ προηγηθεὶς κατὰ τὴν ψήφισιν Νόμος νὰ κατωχυρώνη τὴν μετ᾿ αὐτὸν ἐκδοθεῖσαν Πατριαρχικὴν καὶ Συνοδικὴν Πρᾶξιν περιέχουσα καὶ ὅρους μὴ συμφωνηθέντες καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων προστεθέντες; ῾Ως καί τινες ὑποστηρίζουν δὲν εἶναι ἑρμηνευτικῶς ἐπιτρεπτὸν νὰ ὑποληφθῆ, ὅτι ὁ Νόμος ἐνσωματώνει, χωρὶς ρητὴν περὶ τούτου ἀναφορὰν εἰς τὴν ᾿Εκκλησιαστικὴν Νομοθεσίαν, τοὺς ὅρους τῆς Πράξεως αὐτῆς καὶ μάλιστα ἐπὶ σημείων περιεχόντων ρύθμισιν διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ Νομοθέτης ἐπέλεξεν καὶ λεπτομερῶς καθώρισεν. ζ) ῾Η μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς Πράξεως διεξαχθεῖσα ἀλληλογραφία μεταξὺ τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος καὶ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου φανερώνει, ὅτι συνεφωνήθη μὲν τὸ σχῆμα τῆς διευθετήσεως τοῦ προβλήματος οὐχὶ ὅμως καὶ οἱ ὅροι. Σήμερον διατυποῦται ἡ ἄποψις, ὅτι ἡ ἀλληλογραφία δὲν εἶναι ἰσόκυρος τῆς Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως. ῾Ωστόσον ἴσχυσεν ἐπὶ ἑβδομηκονταπενταετία. η) Εἰς τὴν ῎Εκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς ᾿Επιτροπῆς ἐπὶ τῆς Παιδείας δὲν ἀναφέρεται τὸ ἀντιτιθέμενον εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου 3615/28 ῾Υπόμνημα τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ συμπεριελήφθη τὸ ἀπόσπασμα ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου ᾿Αθηνῶν κυροῦ Χρυσοστόμου πρὸς τὴν ῾Ιερὰν Σύνοδον. θ) ᾿Εκ τῆς μελέτης τῶν Πρακτικῶν τῆς Βουλῆς προκύπτει, ὅτι τὸ θέμα εἶχεν λάβει μεγάλες διαστάσεις καὶ οἱ Βουλευτὲς ἐπείγοντο νὰ τὸ διευθετήσουν, χωρὶς νὰ ἐνδιαφέρωνται καὶ διὰ τὸ ἐὰν ἡ λύσις ἦτο κανονικῶς καὶ ἐκκλησιολογικῶς ὀρθή. § 7. Τὰ ἀντικανονικὰ τῆς Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως.Περὶ τὴν ἀντικανονικότητα τῆς Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως ἔχομεν, ἵνα παρατηρήσωμεν ὅτι· 1. Τὴν ἀντικανονικότητα τῆς διευθετήσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν ῾Ιερῶν Μητροπόλεων τῶν «Νέων Χωρῶν» δὲν ἠρνήθησαν οὔτε οἱ ἐμπνευστὲς καὶ εἰσηγητὲς αὐτῆς, ὡς ὁ ᾿Αρχιεπίσκοπος ᾿Αθηνῶν Χρυσόστομος Παπαδόπουλος καὶ ἡ ῾Ελληνικὴ Κυβέρνησις. 2. Τὴν ἀντικανονικότητα τῆς γνωστῆς διευθετήσεως ἀνέπτυξεν δι᾿ ἐπιχειρημάτων ἡ ῾Ιερὰ Σύνοδος τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, εἰς τὸ ὑποβληθὲν τῇ Βουλῇ τῶν ῾Ελλήνων ὑπόμνημα, ἀναιροῦσα μάλιστα καὶ τὴν ὑπὲρ τῆς κανονικότητος αὐτῆς ἐπιχειρηματολογίαν τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐκτίθεται εἰς τὴν Εἰσηγητικὴν ῎Εκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς ᾿Επιτροπῆς ἐπὶ τῆς Παιδείας. 3. ῾Ως πρὸς τὴν ἐπίκλησιν τοῦ λθ´ Κανόνος τῆς Πενθέκτης παρατηροῦμεν, ὅτι τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον δι᾿ ᾿Εγκυκλίου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου Μελετίου τοῦ Μεταξάκη ,τῆς 19ης ᾿Ιανουαρίου 1923, παρήγγειλεν εἰς τοὺς πρόσφυγες ᾿Αρχιερεῖς, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωρίσουν τὶς τοπικὲς ᾿Εκκλησιαστικὲς ᾿Αρχές, ὅτι ἀποξενώνονται τοῦ ποιμνίου των, ἐν ᾧ ἄλλα προβλέπει ὁ ρηθεὶς Κανών. ῾Ο Κανὼν ἐπιτρέπει τὴν διατήρησιν τῶν πνευματικῶν δικαιωμάτων τοῦ πρόσφυγος ᾿Αρχιερέως Κύπρου καὶ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἐντὸς τῆς ᾿Επαρχίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως. ῾Η ᾿Εγκύκλιος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου παραγγέλλει τὴν ἀποξένωσιν τῶν προσφύγων ᾿Αρχιερέων ἐκ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν. Συμφώνως μὲ τὴν ᾿Εγκύκλιον Αὑτοῦ, τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἔδει νὰ ἀποξενωθῆ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ πλήρως ἐκ τῶν παραχωρουμένων ᾿Επαρχιῶν Αὑτοῦ. ᾿Ιδοὺ ἡ ᾿Εγκύκλιος· «᾿Αριθμ. Πρωτ. 378 Διεκπ. 189 Πᾶσι τοῖς ἀγαπητοῖς ἐν Χριστῷ ἀδελφοῖς καὶ συλλειτουργοῖς, Μητροπολίταις καὶ ᾿Επισκόποις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. ᾿Επειδὴ μετὰ τὴν ὁμαδικὴν μετανάστευσιν τῶν ὀρθοδόξων πληθυσμῶν τῆς ᾿Ασίας καὶ τῆς Α. Θρᾴκης, ἐνδέχεται ἵνα ἀναφυῶσιν ἀπορίαι ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κανονικὴν θέσιν καὶ σχέσιν αὐτῶν, ποιμένων τε καὶ ποιμνίου, πρὸς τὸν ᾿Επίσκοπον τῆς ᾿Επαρχίας, ἐν ᾗ οὗτοι φιλοξενοῦνται, ἐξ ἀποφάσεως παρέχονται διὰ τῆς παρούσης Πατριαρχικῆς ἡμῶν καὶ Συνοδικῆς ᾿Εγκυκλίου αἱ ἀκόλουθοι ὁδηγίαι· Α´.) Τῆς ὑπάρξεως μιᾶς μόνον ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς ἐν ἑκάστῃ ἐπισκοπῇ ἀποτελούσης βάσιν θεμελιώδη τοῦ κανονικοῦ τῆς ᾿Εκκλησίας διοικητικοῦ συστήματος, εὔδηλον ὅτι, ὁ πρόσφυξ ᾿Αρχιερεύς, δὲν δύναται ἵνα ἔχῃ ἄλλην θέσιν καὶ ὑπόστασιν ἐν τῇ ξένῃ ᾿Επαρχίᾳ ἢ τὴν τοῦ ἰδιωτεύοντος καὶ φιλοξενουμένου ᾿Αρχιερέως. Διὸ καὶ προκειμένου περὶ τελέσεως τῆς θείας λειτουργίας ἢ ἄλλης ἱεροπραξίας ὀφείλει οὗτος ἵνα λαμβάνῃ πάντοτε, κατὰ τὴν τάξιν, τὴν ἄδειαν τοῦ κανονικοῦ ᾿Επισκόπου τῆς ᾿Επαρχίας. Β´.) Φανερὸν ἐπίσης ὅτι ὁ πρόσφυξ ᾿Αρχιερεὺς στερεῖται πάσης ἐνεργοῦ κανονικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν χριστιανῶν αὐτοῦ τῶν καταφυγόντων εἰς τὴν αὐτὴν ἢ καὶ ἄλλην ἐπισκοπικὴν περιφέρειαν, ἐξαιρουμένης μόνον τῆς περιπτώσεως, καθ᾿ ἣν πρὸς διευκόλυνσιν τῶν ἐνδιαφερομένων ἐπαρχιωτῶν αὐτοῦ δύναται οὗτος ἵνα ἐκδίδῃ τὰ ἀναγκαιοῦντα αὐτοῖς πιστοποιητικὰ ἐλευθερίας γάμου, ταὐτότητος καὶ εἴτινος ἄλλου σχετικοῦ. ᾿Εκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἰδικῶς δύναται ἵν᾿ ἀποτελέσῃ τὸ ἔργον καὶ τὴν ἐνασχόλησιν τοῦ πρόσφυγος ᾿Αρχιερέως εἶναι ἡ μέριμνα αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν προσφύγων χριστιανῶν αὐτοῦ, συνισταμένη εἰς τὰς ἑκάστοτε ἐνεργείας παρά τε τῇ Κεντρικῇ Κυβερνήσει καὶ ταῖς ἐπιτοπίοις ἀρχαῖς ὑπὲρ τῆς θεραπείας τῶν ὑλικῶν τῶν προσφύγων ἀναγκῶν καὶ τῆς δυνατῆς βελτιώσεως τῆς θέσεως αὐτῶν. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. ῾Η δὲ τοῦ Θεοῦ χάρις καὶ τὸ ἄπειρον ἔλεος εἴη μετὰ τῆς ὑμετέρας ῾Ιερότητος. α³κγ´ Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ἐν Χριστῷ ἀγαπητὸς
ἀδελφός. 4. ᾿Επιτραπείτω ἡμῖν, ἵνα παρατηρήσωμεν, ὅτι τὸ κανονικὸν μόρφωμα τῆς Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως ἀντίκειται εἰς δύο κανονικὲς ἀρχές. α) ῞Οτι μία ἐκκλησιαστικὴ ᾿Αρχὴ ἀναγνωρίζεται εἰς μίαν ἑκάστην ᾿Επαρχίαν κατὰ τοὺς ῾Ιεροὺς Κανόνες. ῾Αγίων ᾿Αποστόλων· Κανὼν λε´· «᾿Επίσκοπον μὴ τολμᾶν ἔξω τῶν ἑαυτοῦ ὅρων χειροτονίας ποιεῖσθαι, εἰς τὰς μὴ ὑποκειμένας αὐτῷ πόλεις, καὶ χώρας. Εἰ δὲ ἐλεγχθείη τοῦτο πεποιηκώς, παρὰ τὴν τῶν κατεχόντων τὰς πόλεις ἐκείνας ἢ τὰς χώρας γνώμην, καθαιρείσθω καὶ αὐτός, καὶ οὓς ἐχειροτόνησεν». Β´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου· Κανὼν β´· «Τοὺς ὑπὲρ διοίκησιν ᾿Επισκόπους ταῖς ὑπερορίοις ἐκκλησίαις μὴ ἐπιέναι, μηδὲ συγχέειν τὰς ἐκκλησίας, ἀλλὰ κατὰ τοὺς Κανόνας, τὸν μὲν ᾿Αλεξανδρείας ᾿Επίσκοπον, τὰ ἐν Αἰγύπτῳ μόνον οἰκονομεῖν, τοὺς δὲ τῆς ᾿Ανατολῆς ᾿Επισκόπους, τὴν ᾿Ανατολικὴν μόνην διοικεῖν, φυλαττομένων τῶν ἐν τοῖς Κανόσι τοῖς κατὰ Νίκαιαν πρεσβείων τῇ ᾿Αντιοχέων ᾿Εκκλησίᾳ, καὶ τοὺς τῆς ᾿Ασιανῆς διοικήσεως ᾿Επισκόπους, τὰ κατὰ τὴν ᾿Ασιανὴν μόνον διοικεῖν, καὶ τοὺς τῆς Ποντικῆς, τὰ τῆς Ποντικῆς μόνα, καὶ τοὺς τῆς Θρᾳκικῆς, τὰ τῆς Θρᾳκικῆς μόνον οἰκονομεῖν. ᾿Ακλήτους δὲ ᾿Επισκόπους ὑπὲρ διοίκησιν μὴ ἐπιβαίνειν ἐπὶ χειροτονίᾳ, ἤ τισιν ἄλλαις οἰκονομίαις ἐκκλησιαστικαῖς. Φυλαττομένου δὲ τοῦ προγεγραμμένου περὶ τῶν διοικήσεων Κανόνος, εὔδηλον ὡς τὰ καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἢ τῆς ἐπαρχίας Σύνοδος διοικήσει, κατὰ τὰ ἐν Νικαίᾳ ὡρισμένα. Τὰς δὲ ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς ἔθνεσι τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας οἰκονομεῖσθαι χρὴ κατὰ τὴν κρατήσασαν συνήθειαν τῶν Πατέρων». Τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ· Κανὼν θ´· «Τοὺς καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ᾿Επισκόπους εἰδέναι χρὴ τὸν ἐν τῇ Μητροπόλει προεστῶτα ᾿Επίσκοπον, καὶ τὴν φροντίδα ἀναδέχεσθαι πάσης τῆς ἐπαρχίας, διὰ τὸ ἐν Μητροπόλει πανταχόθεν συντρέχειν πάντας τοὺς πράγματα ἔχοντας, ὅθεν ἔδοξε καὶ τῇ τιμῇ προηγεῖσθαι αὐτόν, μηδέν τε πράττειν περιττὸν τοὺς λοιποὺς ᾿Επισκόπους ἄνευ αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἀρχαῖον κρατήσαντα τῶν Πατέρων ἡμῶν Κανόνα, ἢ ταῦτα μόνα, ὅσα τῇ ἑκάστου ἐπιβάλλει παροικίᾳ καὶ ταῖς ὑπ᾿ αὐτὴν χώραις. ῞Εκαστον γὰρ ᾿Επίσκοπον ἐξουσίαν ἔχειν τῆς ἑαυτοῦ παροικίας διοικεῖν τε κατὰ τὴν ἑκάστῳ ἐπιβάλλουσαν εὐλάβειαν, καὶ πρόνοιαν ποιεῖσθαι πάσης τῆς χώρας τῆς ὑπὸ τὴν ἑαυτοῦ πόλιν, ὡς καὶ χειροτονεῖν Πρεσβυτέρους καὶ Διακόνους, καὶ μετὰ κρίσεως ἕκαστα διαλαμβάνειν, περαιτέρω δὲ μηδὲν πράττειν ἐπιχειρεῖν, δίχα τοῦ τῆς Μητροπόλεως ᾿Επισκόπου, μηδὲ αὐτόν, ἄνευ τῆς τῶν λοιπῶν γνώμης». Γ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου. Κανὼν η´· «Πρᾶγμα παρὰ τοὺς ᾿Εκκλησιαστικοὺς θεσμούς, καὶ τοὺς Κανόνας τῶν ἁγίων ᾿Αποστόλων καινοτομούμενον, καὶ τῆς πάντων ἐλευθερίας ἁπτόμενον προσήγγειλεν ὁ θεοφιλέστατος συνεπίσκοπος ῾Ρηγῖνος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ θεοφιλέστατοι ᾿Επίσκοποι τῆς Κυπρίων ἐπαρχίας Ζήνων, καὶ Εὐάγριος. ῞Οθεν ἐπειδὴ τὰ κοινὰ πάθη μείζονος δεῖται τῆς θεραπείας, ὡς καὶ μείζονα τὴν βλάβην φέροντα, καὶ μάλιστα, εἰ μὴ δι᾿ ἔθος ἀρχαῖον παρηκολούθησεν, ὥστε τὸν ᾿Επίσκοπον τῆς ᾿Αντιοχέων πόλεως τὰς ἐν Κύπρῳ ποιεῖσθαι χειροτονίας, καθ᾿ ἃ διὰ τῶν Λιβέλλων καὶ τῶν οἰκείων φωνῶν ἐδίδαξαν οἱ εὐσεβέστατοι ἄνδρες, οἱ τὴν πρόσοδον τῇ ἁγία Συνόδῳ ποιησάμενοι ἕξουσι τὸ ἀνεπηρέαστον καὶ ἀβίαστον οἱ τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν, τῶν κατὰ τὴν Κύπρον προεστῶτες, κατὰ τοὺς Κανόνας τῶν ὁσίων Πατέρων, καὶ τὴν ἀρχαίαν συνήθειαν, δι᾿ ἑαυτῶν τὰς χειροτονίας τῶν εὐλαβεστάτων ᾿Επισκόπων ποιοῦμεν. Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων διοικήσεων, καὶ τῶν ἁπανταχοῦ ᾿Εκκλησιῶν παραφυλαχθήσεται, ὥστε μηδένα τῶν Θεοφιλεστάτων ᾿Επισκόπων ἐπαρχίαν ἑτέραν οὐκ οὖσαν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ αὑτοῦ, ἤγουν τὸν πρὸ αὐτοῦ, χεῖρα καταλαμβάνειν, ἀλλ᾿ εἰ καί τις κατέλαβε, καὶ ὑφ᾿ ἑαυτὸν πεποίηται βιασάμενος, ταύτην ἀποδιδόναι, ἵνα μὴ τῶν Πατέρων οἱ Κανόνες παραβαίνωνται μηδὲ ἐν ἱερουργίας προσχήματι, ἐξουσίας τύφος κοσμικῆς παρεισδύηται, μηδὲ λάθωμεν τὴν ἐλευθερίαν κατὰ μικρὸν ἀπολέσαντες, ἣν ἡμῖν ἐδωρήσατο τῷ ἰδίῳ αἵματι ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χριστός, ὁ πάντων ἀνθρώπων ἐλευθερωτής. «῎Εδοξε τοίνυν τῇ ἁγίᾳ καὶ Οἰκουμενικῇ Συνόδῳ σώζεσθαι ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ καθαρὰ καὶ ἀβίαστα τὰ αὐτῇ προσόντα δίκαια, ἐξ ἀρχῆς ἄνωθεν κατὰ τὸ πάλαι κρατῆσαν ἔθος, ἄδειαν ἔχοντος ἑκάστου Μητροπολίτου τὰ ἶσα τῶν πεπραγμένων πρὸς τὸ οἰκεῖον ἀσφαλὲς ἐκλαβεῖν. Εἰ δέ τις μαχόμενον τύπον τοῖς νῦν ὡρισμένοις προκομίσοι, ἄκυρον τοῦτον εἶναι ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ πάσῃ καὶ Οἰκουμενικῇ Συνόδῳ». ῾Η ᾿Εκκλησία, χάριν αὐτῆς τῆς κανονικῆς ἀρχῆς, ἠνέχθη καὶ καὶ μετανοήσαντες πρώην αἱρετικοὺς ᾿Επισκόπους, διὰ νὰ μὴ τραυματισθῆ ἡ ἑνότης τοῦ Σώματος Αὐτῆς . Εἰς τὸ σύστημα τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου, ἐνῷ δὲν ἀπαγορεύεται μία ᾿Εκκλησιαστκὴ ᾿Αρχὴ νὰ ἐκτείνη τὴν πνευματικὴν δικαιοδοσίαν αὐτῆς εἰς πολλὲς περιοχές, ρητῶς ἀπαγορεύεται ἡ ὕπαρξις δύο ᾿Αρχῶν εἰς μίαν ᾿Επαρχίαν. β) ῞Οτι τμᾶται τὸ ἄτμητον τῆς πνευματικῆς ἐξουσίας, ἥτις ἀπορρέει ἐκ τοῦ Τρισσοῦ ᾿Αξιώματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, ἀρχιερατικοῦ, διδακτικοῦ ἢ προφητικοῦ καὶ βασιλικοῦ ἢ διοικητικοῦ. Τοῦ ἀρχιερατικοῦ καὶ διδακτικοῦ παραχωρουμένου καθ᾿ ὁλοκληρίαν, τοῦ δὲ τρίτου ἤτοι διοικητικοῦ περιοριστικῶς. ῾Η θεία Χάρις καὶ ἡ δωρεὰ τοῦ ῾Αγίου Πνεύματος δὲν μερίζεται. 5. Τὸ «ἐπιτροπικῶς» ἀποτελεῖ ὅλως μεμονωμένην περίπτωσιν κατὰ ἐγκύρους Κανονολόγους, ἀποδόσαντες εἰς τὸ ἐν λόγῳ Κα θεστὼς διάφορες ὀνομασίες, ὡς «ἰδιόμορφον» «ἰδιότυπον» κ.λπ. § 8. Τὸ θέμα τοῦ Καταλόγου κατὰ τὶς Διμερεῖς Συνομιλίες.α) Κατὰ τὶς Διμερεῖς Συνομιλίες μεταξὺ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἀπὸ 19 ἕως 23 Μαρτίου 1990, εἰς θέματα τῆς ῾Ημερησίας Διατάξεως συμπεριελαμβάνετο καὶ τὸ ὑπ᾿ ἀριθμὸν 7 θέμα· « Περὶ τῆς ᾿Εγκυκλίου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τῆς ἀφορώσης τὸ Κανονικὸν μνημόσυνον καὶ τὴν Τάξιν εἰς τὶς ἱερὲς ᾿Ακολουθίες, τῆς ἀποσταλείσης καὶ εἰς τὶς ῾Ιερὲς Μητροπόλεις τῶν Νέων Χωρῶν». Τὶς Συνομιλίες διεξήγαγον· ᾿Απὸ πλευρᾶς Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου· Οἱ Σεβασμιώτατοι Μητροπολῖτες· Χαλκηδόνος κ. Βαρθολομαῖος, Κολωνίας κ. Γαβριήλ, Πέργης κ. Εὐάγγελος, ῾Ελενουπόλεως κ. ᾿Αθανάσιος, Μελιτινῆς κ. ᾿Ιωακείμ, Πρωτοσυγκελλεύων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου,νῦν Γέρων Χαλκηδόνος, ὡς ἐκπρόσωπος τῶν ἐν τῷ ᾿Εξωτερικῷ ᾿Επαρχιῶν τοῦ Θρόνου, ὁ ᾿Ελλογιμώτατος Καθηγητὴς κ. Βασίλειος Σταυρίδης καὶ ὡς Γραμματεῦον μέλος ὁ ᾿Αρχιγραμματεὺς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ᾿Αρχιμανδρίτης κ. Μελίτων Καρρᾶς, νῦν Μητροπολίτης Φιλαδελφείας. ᾿Απὸ πλευρᾶς τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος· οἱ Σεβασμιώτατοι Μητροπολῖτες Φιλίππων Νεαπόλεως καὶ Θάσου κ. Προκόπιος (Πρόεδρος), Νέας Κρήνης καὶ Καλαμαριᾶς κ. Προκόπιος, Φωκίδος κ. ᾿Αθηναγόρας καὶ ὁ Γραμματεὺς κ. ᾿Ιγνάτιος Λάππας, νῦν Μητροπολίτης Λαρίσης. Παραθέτομεν τὸ ἐκ τῆς ἐκθέσεως σχετικὸν λῆμμα, ἡ ὁποία κατετέθη εἰς τὰ
Πρακτικὰ τῆς Διαρκοῦς ῾Ιερᾶς Συνόδου, τῆς κα´ Συνεδρίας τῆς 5ης ᾿Απριλίου
1990. ᾿Ετέθη ὑπὸ τῆς ἀντιπροσωπείας ἡμῶν τὸ θέμα τῆς Πατριαρχικῆς ᾿Εγκυκλίου, τῆς ἀναφερομένης εἰς τὸ Πατριαρχικὸν μνημόσυνον καὶ τὴν ἀκολουθητέαν Τάξιν εἰς τὰς ῾Ιερὰς ᾿Ακολουθίας, καὶ μετεφέρθη ὁ προβληματισμὸς τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου περὶ τοῦ τί ἐστι τὸ ἐπιδιωκόμενον διὰ τῆς ᾿Εγκυκλίου. ᾿Απαντῶντες, κατ᾿ ἀρχὴν παρεδέχθησαν, ὅτι δὲν ζητοῦν νὰ τηρηθοῦν ἅπαντα ἀναγκαστικῶς, διαχωρίσαντες ὅτι τό γε νῦν ἔχον αἱ ἱεραὶ Μητροπόλεις τῶν Νέων Χωρῶν, διατηροῦν μὲν τὴν πνευματικὴν των σχέσιν πρὸς τὸ Πατριαρχεῖον ἀλλὰ ὅτι διοικητικῶς-᾿Επιτροπικῶς ἀνήκουν εἰς τὴν ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος. ᾿Εδικαιολόγησαν τὴν ἀποστολὴν τῆς ᾿Εγκυκλίου πρὸς τοὺς Μητροπολίτας τῶν Νέων Χωρῶν, ὅτι ἐγένετο καθηκόντως, ἐπειδὴ θεωροῦμεν εἶπον τοὺς Μητροπολίτας τῶν Νέων Χωρῶν, ὡς Μητροπολίτας τοῦ κλίματος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου διὰ τοῦτο ἐστείλαμεν τὴν ᾿Εγκύκλιον. ῏Ητο θέμα συνεπείας. Θὰ ἦτο εὔλογος ἡ διαμαρτυρία τινὸς ἐκ τῶν Μητροπολιτῶν τῶν Νέων Χωρῶν, ἐὰν δὲν ἐλάμβανε τὴν ᾿Εγκύκλιον, ἀφοῦ αὕτη ἐστάλη εἰς ὅλας τὰς ῾Ιερὰς Μητροπόλεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Εἶπον μάλιστα, ὅτι ἐμεῖς σᾶς ἐστείλαμεν τὴν ᾿Εγκύκλιον καὶ ἐσεῖς ἐὰν θέλετε τὴν ἐφαρμόζετε, ἐὰν θέλετε ὄχι. ᾿Εφάνη καθαρῶς, ὅτι δὲν εἶχον ἀπαίτησιν τῆς τηρήσεως ἁπάντων τῶν ἐν τῇ ᾿Εγκυκλίῳ διαλαμβανομένων καὶ ὅτι ἡ ᾿Εγκύκλιος ἐστάλη καθαρῶς διὰ λόγους συνεπείας, ἀλλὰ ἐπειδὴ τὸ θέμα ἐτέθη ὑπὸ τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ τῇ διατυπώσει τοῦ ἐρωτήματος ὑφ᾿ ἡμῶν, ἐὰν ἔχωμεν δύο ἀρχάς, ἐφάνησαν θιγόμενοι, συσχετίσας ὁ Σεβασμιώτατος Χαλκηδόνος κ. Βαρθολομαῖος αὐτὸ μὲ τὸ θέμα τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης εἶπεν· «῞Ολοι οἱ ὅροι τῆς Πράξεως τοῦ 28 ἔχουν ἀτονίσει πλὴν τοῦ μνημοσύνου. ῎Εχοντες ὑπ᾿ ὅψιν, ὅτι αὐτὸς ὁ Μακαριώτατος ᾿Αρχιεπίσκοπος ᾿Αθηνῶν καὶ Πάσης ᾿Ελλάδος κ. Σεραφεὶμ κατωχύρωσεν τὰ δικαιώματα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου προσδώσας κύρος Πολιτειακοῦ Νόμου εἰς τὴν Πρᾶξιν τοῦ 28, διὰ τῆς ἐντάξεώς της εἰς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, θέτουμε εὐρύτερα τὸ θέμα τῆς ἑρμηνείας τῆς Πράξεως τοῦ 28, διότι ἐπὶ ἀθετήσει τῶν προνομίων τῆς Πράξεως τοῦ 28 ὡδηγήθημεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ φέρεται κατ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, καὶ νὰ λέγη μάλιστα ὅτι ἀπὸ φιλοφρόνησιν μνημονεύει τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην. Ζητοῦμε νὰ σέβωνται οἱ Μητροπολῖται τῶν Νέων Χωρῶν τοὺς ὅρους τῆς Πράξεως τοῦ 28 καὶ νὰ στέλλουν ἐτησίως ῎Εκθεσιν εἰς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, καὶ νὰ τίθενται εἰς τὸ τριπρόσωπον τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων ᾿Αρχιερέων διὰ τὰς Νέας Χώρας ,τὰ ὁποῖα θὰ προτείνη τὸ Πατριαρχεῖον». ΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥ β) Τὸ θέμα ἐπανέρχεται εἰς τὶς Διμερεῖς Συνομιλίες τοῦ 1991. Εἰς τὴν κγ´ Συνεδρίαν τῆς Διαρκοῦς ῾Ιερᾶς Συνόδου τῆς 7ης Μαΐου ἀνεγνώσθη ἡ «῎Εκθεσις τῆς Σ. Ε. Διορθοδόξων καὶ Διαχριστιανικῶν Σχέσεων ἐπὶ τῶν γενομένων συζητήσεων μετὰ τῆς Πατριαρχικῆς ᾿Αντιπροσωπείας, τῆς ἐπισήμως ἐπισκεφθείσης τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ῾Αγιωτάτην ᾿Εκκλησίαν τῆς ῾Ελλάδος ἀπὸ 18ης ἕως 20ῆς Μαρτίου ἐ. ἔ.». Τὶς συνομιλίες διεξήγαγον· ᾿Απὸ πλευρᾶς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου· Οἱ Σεβασμιώτατοι Μητροπολῖτες· Γέρων Χαλκηδόνος κ. Βαρθολομαῖος, νῦν Πατριάρχης, Πριγκιποννήσων κ. Συμεών, Φιλαδελφείας κ. Μελίτων καὶ ὁ ῾Ιερολογιώτατος Διάκονος κ. ᾿Απόστολος Δανιηλίδης, ῾Υπογραμματεὺς τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου. ᾿Απὸ πλευρᾶς τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, τὰ Μέλη τῆς Συνοδικῆς ᾿Επιτροπῆς Διορθοδόξων καὶ Διαχριστιανικῶν Σχέσεων, οἱ Σεβασμιώτατοι Μητροπολῖτες· Κορίνθου κ. Παντελεήμων, Περιστερίου κ. Χρυσόστομος, καὶ Ζακύνθου κ. Παντελεήμων, νῦν ᾿Αττικῆς, οἱ ᾿Ελλογιμώτατοι Καθηγητές· κ. κ. Χρῆστος Βούλγαρης, καὶ Κωνσταντῖνος Σκουτέρης καὶ οἱ Αἰδεσιμολογιώτατοι· Πρωτοπρεσβύτερος κ. Στέφανος ᾿Αβραμίδης, Γραμματεύς καὶ Πρωτοπρεσβύτερος κ. Κωνσταντῖνος Καραϊσαρίδης, Συνεργάτης. Διὰ τὸ θέμα τοῦ Καταλόγου ἡ Διαρκὴς ῾Ιερὰ Σύνοδος ἀπεφάνθη· «῞Οσον ἀφορᾶ δὲ τὸ δεύτερον τὴν ἐγγραφὴν δηλ. ὑποψηφίων εἰς τὸν Κατάλογον τῶν ᾿Εκλογίμων, ὅτι αὐτὸ ἤδη ἐφαρμόζεται, ἐφ᾿ ὅσον ἰσχύει τὸ ἄρθρον 17 § 3 τοῦ Ν. 590/77 “Περὶ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ᾿Ελλάδος”, καθ᾿ ὃ “᾿Εν τῷ Καταλόγῳ τούτῳ ἐγγράφονται καὶ κληρικοί... ὑποδεικνυόμενοι ὑπὸ τῆς ῾Ι. Σ. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου”. Δεδομένου μάλιστα ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις καθ᾿ ἣν ἔχει γίνει χρῆσις τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ ἔχει κατὰ τὴν διάταξιν αὐτοῦ ἐγγραφεῖ κληρικὸς εἰς τὸν Κατάλογον τῶν ᾿Εκλογίμων. Εἰς περίπτωσιν καθ᾿ ἣν ὑπονοεῖται διὰ τῆς προτάσεώς των, ὅπως προταθῇ τις κληρικὸς ἀπὸ μέρους τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν Κατάλογον, ἵνα ἐκλεγῇ, εἰς τοῦτο ἡ ἀπάντησις εἶναι, ὅτι πρὸς καταρτισμὸν τοῦ “τριπροσώπου” οἱ ἐκλογεῖς ἔχωσιν ἐνώπιόν των ἅπαντα τὸν Κατάλογον τῶν πρὸς ᾿Αρχιερατείαν ᾿Εκλογίμων, καὶ δὲν δύναται νὰ δρομολογηθῇ μία ᾿Εκλογὴ Μητροπολίτου, κατόπιν προτάσεως». ΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥ γ) Κατὰ τὶς Διμερεῖς Συνομιλίες ἀπὸ 8-9 Ιουνίου 1993 μεταξὺ τῆς
Συνοδικῆς ᾿Επιτροπῆς Διορθοδόξων καὶ Διαχριστιανικῶν Σχέσεων καὶ τῆς
᾿Αντιπροσωπείας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου συνεζητήθη ἀποκλειστικῶς ἕν
καὶ μόνον θέμα· ᾿Απὸ πλευρᾶς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου· Οἱ Σεβασμιώτατοι Μητροπολῖτες· ᾿Εφέσου κ. Χρυσόστομος, Θείρων καὶ ῾Ηλιουπόλεως κ. ᾿Αθανάσιος, Περγάμου κ. ᾿Ιωάννης καὶ ὁ ῾Ιερολογιώτατος Διάκονος κ. ᾿Απόστολος, Γραμματεύς. ᾿Απὸ πλευρᾶς τῆς ᾿Εκλησίας τῆς ῾Ελλάδος· Οἱ Σεβασμιώτατοι Μητροπολῖτες· Κορίνθου κ. Παντελεήμων (Πρόεδρος), Ζακύνθου κ. Παντελεήμων, νῦν ᾿Αττικῆς, Κερκύρας, Παξῶν καὶ Διαποντίων Νήσων κυρὸς Τιμόθεος, οἱ ᾿Ελλογιμώτατοι Καθηγητές· κ. κ. Βλάσιος Φειδᾶς, Χρῆστος Βούλγαρης καὶ ὁ Πανοσιολογιώτατος ᾿Αρχιγραμματεὺς κ. Δαμασκηνὸς Καρπαθάκης, νῦν Θεοφιλέστατος Διαυλείας καὶ οἱ δύο Γραμματεῖς τῆς Συνοδικῆς ᾿Επιτρο πῆς, ὁ Αἰδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος κ. Στέφανος ᾿Αβραμίδης καὶ ὁ Πανοσιολογιώτατος ᾿Αρχιμανδρίτης κ. Προκόπιος Πετρίδης. Παραθέτομεν ἐκ τῆς κατατεθείσης ἀναφορᾶς τῆς Συνοδικῆς ᾿Επιτροπῆς Διορθοδόξων καὶ Διαχριστιανικῶν Σχέσεων τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος· «᾿Εκ μέρους τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου διεβεβαιώθη, α) ὅτι δὲν προτίθεται, οὔτε ποτὲ διενοήθη νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἐν λόγῳ Πρᾶξιν καὶ β) ὅτι ζητεῖ τὴν ὅσον δυνατὸν πιστὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὅρων Αὐτῆς. ᾿Απὸ πλευρᾶς τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἐτονίσθη ὅτι· α) ἀναγνωρίζει καὶ σέβεται τὴν Πρᾶξιν καὶ οὐδεμία πρόθεσιν ἔχει νὰ τὴν καταστρατηγήσῃ. β) τὴν ἐφαρμόζει ὅσον δύναται ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ ἰσχύοντος Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς ᾿Εκκλησίας καὶ τῶν νόμων τοῦ Κράτους. Διεπιστώθη, ὅτι· 1. τινὲς τῶν ὅρων δὲν δύναται ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ ἐφαρμοσθοῦν (ὑποβολὴ ἐτησίας ἐκθέσεως πεπραγμένων κ. ἄ.) 2. τινές δύνανται νὰ ἐφαρμοσθοῦν ἀλλ᾿ ἔπεσον εἰς ἀχρηστίαν (λόγῳ ἱστορικῶν γεγονότων καὶ συνθηκῶν, πόλεμοι, κατοχή, κλπ.). 3. τινὲς δύνανται νὰ ἐφαρμοσθοῦν μόνον, ἐφ᾿ ὅσον γίνη ρύθμισις νομική. Εἰδικώτερον, κατὰ τὴν γενομένην ἐπὶ τῶν ἐπὶ μέρους ὅρων συζήτησιν ἐθίγησαν τὰ κάτωθι· 1. τὸ καθεστὼς τῶν Ι. Μητροπόλεων τῶν λεγομένων Ν. Χωρῶν καὶ ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον κατεχωρίσθησαν ἐν τῷ ῾Ημερολογίῳ τοῦ Ο. Π. 2. Μετόχια καὶ Σταυροπήγια καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ Ο. Π. νὰ ἱδρύῃ αὐτὰ ἑκασταχοῦ. (ἐν ἀναφορᾷ μὲ τὸ ἵδρυμα τοῦ π. Καλλίστου ἐν Γλυφάδᾳ, τὸ Μετόχιον τῆς ᾿Ορμύλιας καὶ τὰ γυναικεῖα Μετόχια τοῦ ῾Αγ. ῎Ορους ἐν ῾Ελλάδι). 3. ῞Ιδρυσις Γραφείου τοῦ Ο. Π. ἐν ᾿Αθήναις. (ἡ συζήτησις ὑπῆρξε ὀξυτάτη). 4. ῾Ο Κατάλογος τῶν πρὸς ἀρχιερατείαν ᾿Εκλογίμων. ᾿Επ᾿ αὐτοῦ ἡ ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος ἠρνήθη τὴν δημιουργίαν διπλοῦ Καταλόγου (εἷς διὰ τὴν Παλαιὰν ῾Ελλάδα, καὶ εἷς διὰ τὰς Ν. Χώρας) ὡς ἀντιβαίνουσα πρὸς τὸν ἰσχύοντα καταστατικὸν Χάρτην. ᾿Ανακοίνωσε δὲ ὅτι ἡ Δ. Ι. Σ. προσφάτως ἀπεφάσισεν, ὅπως εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους νὰ ἀποστέλλεται εἰς τὸ Ο. Π. ὁ Κατάλογος τῶν πρὸς ᾿Αρχιερατείαν ᾿Εκλογίμων πρὸς συμπλήρωσιν ὀνομάτων πρὸς ἐκλογὴν εἰς τὰς Μητροπόλεις τῶν Ν. Χωρῶν». ΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥΥ ΥΥ δ) ᾿Εκ τοῦ Μνημονίου περὶ τῶν Διμερῶν τῆς Συνοδικῆς ᾿Επιτροπῆς ἐπὶ τῶν Διορθοδόξων καὶ Διαχριστιανικῶν Σχέσεων πληροφορούμεθα ἐπιπροσθέτως τὴν ἱστορικὴν ἐξέλιξιν τοῦ θέματος τοῦ Καταλόγου καὶ τῆς ἐν γένει τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Συνοδικῆς καὶ Πατριαρχικῆς Πράξεως περὶ τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν. Εἰς αὐτὸ, μεταξὺ τῶν ἐκκρεμούντων θεμάτων εἰς τὶς Διμερεῖς Συνομιλίες περιελαμβάνετο καὶ «῾Η ἐπαναδραστηριοποίησις ὅρων τινων τῆς Πατριαρχικῆς Πράξεως τοῦ 1928», περὶ οὗ ἀναφέρει ὅτι· «Τὸ θέμα τοῦτο ἀρχικῶς ἐτέθη τὸ 1990 ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑπὸ τοῦ Σεβ. Χαλκηδόνος κ. Βαρθολομαίου ὅτε οὗτος ἀντιδρῶν εἰς ἐρώτησιν-παρατήρησιν τῆς ἡμετέρας ἀντιπροσωπείας, μὲ ἀφορμὴν τὴν Πατριαρχικὴν ᾿Εγκύκλιον περὶ τοῦ Πατριαρχικοῦ Μνημοσύνου καὶ τῆς ἀκολουθητέας τάξεως ἐν ταῖς ἀκολουθίαις, ἐὰν εἰς τὰ Ν. Χώρας ἔχωμεν δύο ἀρχάς, εἶπεν, ὅτι ὅλοι οἱ ὅροι τῆς Πράξεως τοῦ ᾿28 ἔχουν ἀτονίσει πλὴν τοῦ μνημοσύνου. ῎Εχοντες ὑπ᾿ ὄψιν ὅτι αὐτὸς ὁ Μακ. ᾿Αρχιεπίσκοπος ᾿Αθηνῶν καί Πάσης ῾Ελλάδος κ. Σεραφεὶμ κατωχύρωσεν τὰ δικαιώματα τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου διὰ τῆς ἐντάξεώς της εἰς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, θέτομεν εὐρύτερα τὸ θέμα τῆς ἑρμηνείας τῆς Πράξεως τοῦ 1928 καὶ ζητοῦμεν οἱ Μητροπολῖται τῶν Ν. Χωρῶν νὰ σέβωνται τοὺς ὅρους τῆς Πατριαρχικῆς Πράξεως καὶ νὰ στέλλουν ἐτησίως ῎Εκθεσιν εἰς τὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖον καὶ νὰ τίθεται εἰς τὸ τριπρόσωπον τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων ᾿Αρχιερέων διὰ τὰς Ν. Χώρας, τὰ ὁποῖα θὰ προτείνῃ τὸ Πατριαρχεῖον. Τὸ 1991 ὁ Σεβ. Χαλκηδόνος ἀνεφέρθη εἰς αὐτὸ τὸ θέμα λέγων· “ Εἰς τὴν προηγούμενην ἐπίσκεψιν ἐτέθη ὑπὸ τῆς ἡμετέρας ἀντιπροσωπείας ὅτι δὲν τελοῦν ἐν ἐνεργείᾳ ὡρισμένοι ὅροι τῆς Πράξεως τοῦ ᾿28. Νομίζω ἐπὶ παραδείγματι θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ πραγματοποίησις τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ὑποβολῆς ἑτησίας ἐκθέσεως πεπραγμένων ὑπὸ τῶν ἀρχιερέων τῶν Ν. Χωρῶν. ᾿Επὶ πλέον κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἀρχιερέων εἰς τὰς Μητροπόλεις τῶν Ν. Χωρῶν νὰ ἐνημερώνεται τὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖον διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ἐκ τῆς ἄνω Πράξεως ἀπορρέουσαν δυνατότητα τυχὸν προτάσεων ὑποψηφίων, χωρὶς τοῦτο νὰ ἀποτελῆ ὑμετέραν δέσμευσιν. ῾Η τήρησις τῶν ἀνωδύνων τούτων ὑποχρεώσεων τῆς Πράξεως τοῦ 1928 θὰ ἐνισχύσῃ τὴν Πρᾶξιν ταύτην, ἥτις κινδυνεύει εἰς ἀχρηστίαν ἕνεκα ὁλοένα μεγαλυτέρας παραθεωρήσεως τῶν ἐκ ταύτης ἀπορρεουσῶν ὑποχρεώσεων τῆς ἁγιωτάτης ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἔναντι τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου”. Τὸ θέμα τοῦτο συνεζητήθη ἐκτενέστερον κατὰ τὶς ἐν ᾿Αθήναις συνομιλίες τὸ 1993 ὑπὸ τὸν τίτλον· «῾Η Πατριαρχικὴ Πρᾶξις τοῦ 1928 καὶ τὸ ῾Ημερολόγιον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου». (1993). «᾿Απὸ τὸν ᾿Οκτώβριον τοῦ 1992 εἶχεν ἐπέλθη σκλήρυνσις τῆς στάσεως τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου ἔνταντι τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἐξ αἰτίας τῶν ᾿Επαρχιῶν τῶν λεγομένων “Νέων Χωρῶν” ἐπὶ τῶν ὁποίων παρὰ τὴν Πατριαρχικὴν Πρᾶξιν τοῦ 1928 φαίνεται νὰ διεκδικῇ διοικητικὰς ἁρμοδιότητας. Τοῦτο διεφάνει ἐκ τοῦ ὅτι· α) ᾿Αλληλογραφεῖ καὶ ἐπικοινωνεῖ ἀπ᾿ εὐθείας μὲ τοὺς ἱεράρχας τῶν ἐν λόγῳ Μητροπόλεων ἄνευ γνώσεως καὶ ἐγκρίσεως τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος. β) ῾Ορίζει ἐκπροσώπους Αὐτοῦ ἐκ τῶν Μητροπολιτῶν τῶν ἐν λόγῳ ᾿Επαρχιῶν ἄνευ συγκαταθέσεως τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου. γ) Κατεχώρησε τὰ στοιχεῖα τῶν ἐν λόγῳ Μητροπόλεων ἐν τῷ ῾Ημερολογίῳ Αὐτοῦ τοῦ 1993 (καὶ ἐντεῦθεν) κατὰ τρόπον ποὺ νὰ ἐμφανίζῃ αὐτὰς ὑπαγομένας εἰς τὴν διοικητικὴν δικαιοδοσίαν Αὐτοῦ. Οὕτω τὸ θέμα τῆς ἐφαρμογῆς ἢ μὴ τῆς Πράξεως τοῦ 1928 ὑπὸ τῶν τριῶν συμβαλλομένων μερῶν· τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου, τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος καὶ τῆς ῾Ελληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπετέλεσε τὸ κεντρικὸν καὶ σχεδὸν ἀποκλειστικὸν θέμα τῶν ἐν ᾿Αθήναις συνομιλιῶν τοῦ ἔτους 1993. Μόνον κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίαν τῆς τελευταίας ἡμέρας ἐθίχθησαν ὅλως ἐπιτροχάδην ἄλλα θέματα. ῾Η ἀντιπροσωπεία τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου ἐκράτησε σκληρὰ στάσιν ἔναντι τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, ὑπῆρχον δὲ ἀρκεταὶ στιγμαί κατὰ τὰς ὁποίας οἱ συζητήσεις ἔφθασαν εἰς ἐντόνους ἀντιπαραθέσεις. ῾Η Θέσις τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου ἦτο, ὅτι ἐφ᾿ ὅσον ὑπάρχει ἡ Πρᾶξις τοῦ 1928 πρέπει νὰ ἐφαρμόζεται ἀπαρεγκλίτως καὶ ὅτι ἡ ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος ὀφείλει νὰ συμμορφωθῇ μὲ ὅσα αὕτη κελεύει. ῾Η ἀπάντησις τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἦτο, ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόθεσις ἐκ μέρους της νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὴν Πρᾶξιν, πλὴν ὅμως λόγοι ἱστορικοί, πολιτικοὶ καὶ ἰδίως νομικοί δὲν τὸ ἐπέτρεψαν. Διὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν ὡρισμέναι διατάξεις τῆς Πράξεως θὰ πρέπει νὰ ἀλλάξῃ ἡ ἐκκλησιαστικὴ νομοθεσία καὶ ὁ Καταστατικὸς Χάρτης τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος, ὁ ὁποῖος, σημειωτέον, ὑπεβλήθη εἰς τὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖον καὶ ἐνεκρίθη. ῾Ωρισμέναι διατάξεις τῆς Πατρ. Πράξεως ἠτόνησαν ἢ περιῆλθον εἰς ἀχρηστίαν λόγῳ πολιτικῶν συνθηκῶν (πόλεμοι, κατοχή, ἐμφύλιος, δικτατορίαι, κπλ.) ἢ καὶ ἄλλων λόγων (προσωπικαὶ ἀντιπάθειαι προκαθημένων π. χ. μεταξὺ τοῦ ᾿Αθηνῶν Σπυρίδωνος καὶ τοῦ Οἰκ. Πατριάρχου ᾿Αθηναγόρα). ῎Αλλαι πάλιν, ὅπως ἐπὶ παραδείγματιι ἐκείνη, ἡ ὁποία προβλέπει τὴν πρότασιν ὑποψηφίων ἐκ μέρους τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου διὰ τὴν ἐκλογὴν Μητροπολιτῶν τῶν Ν. Χωρῶν προϋποθέτει τὴν δημιουργίαν ἑνὸς δευτέρου καταλόγου ὑποψηφίων, ὅπερ ἀντιβαίνει πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου. ῞Οσον ἀφορᾶ τὴν καταχώρησιν τῶν Μητροπολιτῶν τῶν Ν. Χωρῶν κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον κατεχωρίσθησαν εἰς τὸ ῾Ημερολόγιον τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου, οἱ Πατριαρχικοὶ ἐδήλωσαν, ὅτι κατεχωρίσθησαν “ὡς Μητροπόλεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐν ῾Ελλάδι”, διότι παρὰ τὰς ἀντιθέτους ὑποδείξεις τῶν παραγόντων τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου, οἱ ἐκπρόσωποι τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν σύναξιν τῶν ῾Ιεραρχῶν τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου (τὸ 1992) ἐπέμενον ὅτι οὕτως πρέπει νὰ ὀνομάζωνται. Κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ τῆς Πράξεως τοῦ 1928 ὑπεβλήθησαν δύο προτάσεις ὑπὸ τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος· 1) Νὰ συγκροτηθῇ Μικτὴ Νομοκανονικὴ ᾿Επιτροπή, ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ τὴν διαφορὰν εἰς τὸν τρόπον ἑρμηνείας τῆς Πράξεως ὑπὸ τῶν δύο ᾿Εκκλησιῶν μὲ σκοπὸν τὴν ἐπίτευξιν συμφωνίας ἐπὶ μιᾶς ἑρμηνείας κοινῶς ἀποδεκτῆς. 2) Νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα εἰς ἐπίπεδον Προκαθημένων, χωρὶς ὅμως νὰ υἱοθετηθοῦν.» ᾿Εκ τούτων προκύπτει, ὅτι τὸ θέμα τοῦ Καταλόγου,τὸ ἐμφανισθὲν καὶ κυρίως συζητούμενον διὰ τοῦ Τύπου μετὰ τὴν κοίμησιν τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κυροῦ Παντελεήμονος, ἔχει τεθεῖ οὐσιαστικῶς ἀπὸ δωδεκαετίας καὶ πλέον. Διαπιστοῦμεν, ὅτι ἡ θέσις τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος διὰ τὸ θέμα τοῦ Καταλόγου εἶναι σταθερὰ κατὰ τὴν ἀναφερθεῖσαν διαπραγμάτευσιν. ᾿ΕπίλογοςΕἰς τὸ Περιοδικὸν «ΕΚΚΛΗΣΙΑ» (ἀριθ. 29-30 25 ᾿Ιουλίου 1928) σχολιάζεται ἡ ρύθμισις τῆς διοικήσεως τῶν ᾿Επαρχιῶν ὡς ἑξῆς· «῾Η λύσις, ὁσονδήποτε κἂν μὴ ἦνε ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὴν κανονικὴν ἀκρίβειαν, δὲν εἶνε, παρὰ τοῦτο, ὅλως μεμονωμένη, ἐφ᾿ ὅσον δὲ ἔνθεν μὲν ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς οἰκονομίας τῶν περιστάσεων, ἔνθεν δ᾿ οὐδ᾿ ἑτέρας τῶν συμβαλλομένων ᾿Εκκλησιῶν τὰ κυριαρχικὰ δίκαια λυμαίνεται οὐσιαστικῶς, ὑπὸ πάντων ἐκρίθη ὡς ἡ μόνη δυναμένη νὰ γείνῃ ἀποδεκτή, καὶ δὴ ἐπὶ θετικῇ ἀμοιβαίᾳ ἐκκλησιαστικῇ ὠφελείᾳ». ῾Ομοίως καὶ ἡ σκέψις τοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου ᾿Αθηνῶν· «Καθ᾿ ἡμᾶς τό σχέδιον τοῦτο δέν ἀνταποκρίνεται μόνον εἰς πραγματικάς καί ἀναμφισβητήτους ἐκκλησιαστικάς ἀνάγκας, ἀλλά καί θά ἐνισχύσῃ σημαντικῶς τήν Αὐτοκέφαλον ᾿Εκκλησίαν, θά ἐμφανίσῃ τήν ἐν ῾Ελλάδι ᾿Ορθόδοξον ᾿Εκκλησίαν ἰσχυράν καί μεγάλην καί ἐσωτερικῶς καί ἐξωτερικῶς. ῾Η ῾Ιεραρχία τῶν Ν. Χωρῶν συνεργαζομένη ἀδελφικῶς μετά τῆς ῾Ιεραρχίας τῆς Παλαιᾶς ῾Ελλάδος θ᾿ ἀποτελέσῃ σπουδαῖον παράγοντα καί θά ἐνισχύσῃ τάς ὑπό τῆς ῾Ιεραρχίας ταύτης καταβαλλομένας προσπαθείας πρός ἐπίλυσιν τῶν ἀπασχολούντων αὐτήν μεγάλων καί σοβαρῶν ζητημάτων. ᾿Αλλά καί ἀσχέτως πρός πάντα ταῦτα δέν δικαιούμεθα ν᾿ ἀρνηθῶμεν τήν ἡμετέραν ἀντίληψιν πρός ἀδελφούς ἀπό δεκαεξαετίας παραμένοντας ἀκυβερνήτους, δέν δικαιούμεθα νά μή ὑποστῶμεν ἐν ἀνάγκῃ καί θυσίαν τινά χάριν τοῦ Οἰκουμ. Πατριαρχείου». (Περιοδικὸν «ΕΚΚΛΗΣΙΑ», ἔτος Στ´ (1928) τῆς 25ης ᾿Ιουλίου ἀριθμ. Φ. 29-30 σ. σ. 228-229). ῾Ο Πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς ᾿Επιτροπῆς ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων κ. κ. Γόντικας καὶ ὁ εἰσηγητὴς Α. Παχνός εἰς τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν ῎Εκθεσιν αὐτῶν περὶ τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ τῆς νομοθετικῆς ρυθμίσεως τοῦ θέματος κατέληγεν· «῾Η Κοινοβουλευτική ἐπὶ τῆς Παιδείας ᾿Επιτροπή πεπεισμένη ὅτι τό Νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει σκοπόν κυρίως νά ἑνώσῃ τούς ῞Ελληνας Χριστιανούς τῆς Παλαιᾶς καί Νέας ῾Ελλάδος καί ὅτι εἶναι πανελλήνιος ἀπαίτησις (πρός τήν ὁποίαν δέν δύναται νά μή συμμορφωθῇ ἡ ὑπό τοῦ ῎Εθνους ἀπορρέουσα ᾿Εκκλησία, εἰς ἐποχήν μάλιστα καθ᾿ ἥν ποικίλοι κίνδυνοι θρησκευτικοί, πολιτικοί, κοινωνικοί, ἠθικοί ἐπικρέμανται) ἡ ταχεῖα ψήψισις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, κηρύττει τοῦτο ὑπηρεσιακόν καί συνιστᾷ τήν ταχίστην ἐπιψήφισιν αὐτοῦ». Μακαριώτατε Πρόεδρε, Σεβασμιώτατοι ἐν Χριστῷ ᾿Αδελφοί. ῎Αν δέν μελετήσωμεν μετὰ ἐπιμελείας καὶ στοχασμοῦ τὸ παρελθόν καὶ τὰ γενόμενα, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ λάβωμεν ρεαλιστικὲς ἀποφάσεις διὰ τὰ ζητήματα τοῦ παρόντος, μὲ σκοπὸν τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, τὴν εὐστάθειαν τῆς τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίας καὶ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ, ἤτοι τοῦ χριστωνύμου λαοῦ. «Τῷ δὲ βασιλεῖ τῶν αἰώνων,
|
