Απώλεια της Όρασης και Ψυχική Υγεία

H μείωση της όρασης, και ακόμα χειρότερα, η απώλειά της, έχουν μεγάλες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.

Ο ενήλικας που έχει χαρεί το δώρο της όρασης και βασίζει την καθημερινή του ζωή και δράση στο δεδομένο ότι ο κόσμος είναι ορατός και αναγνωρίσιμος, αυτός ο ενήλικας χάνει τη γη από τα πόδια του και τον κόσμο και τον εαυτό του ακόμη εάν απωλέσει αυτό το δώρο, που μέχρι χθες θεωρούσε αυτονόητο κομμάτι της ύπαρξής του.

Οι πιο συχνές παθήσεις που ευθύνονται για την απώλεια της όρασης στους ενήλικες είναι ο καταρράκτης, το γλαύκωμα, η διαβητική Aμφιβληστροειδοπάθεια και η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς.

Ο Καταρράκτης παλαιότερα αποτελούσε την πιο συχνή αιτία τύφλωσης. Σήμερα αυτό δυστυχώς συμβαίνει ακόμη στις υπανάπτυκτες χώρες. Στον αναπτυγμένο κόσμο η εγχείρηση του καταρράκτη και η αποκατάσταση της όρασης με ένα πλαστικό φακό που τοποθετείται στη θέση του φυσικού, τον λεγόμενο ενδοφακό, είναι σχεδόν υπόθεση ρουτίνας και για τον γιατρό και για τον ασθενή μια που δεν χρειάζεται πλέον ούτε νοσηλεία στο νοσοκομείο.

Η δεύτερη παγκοσμίως αιτία τύφλωσης είναι το Γλαύκωμα που αφορά στο 2% του πληθυσμού. Στην Ελλάδα πάσχουν 200-250.000 άτομα. Οφείλεται στην βλάβη των οπτικών νεύρων από την αύξηση της πίεσης των ματιών. Δυστυχώς η νόσος δεν έχει συμπτώματα στα αρχικά στάδια που είναι και αντιμετωπίσιμη. Πρώτα βλάπτονται οι ίνες του περιφερικού οπτικού πεδίου. Έτσι μειώνεται η περιφερική όραση χωρίς να το καταλαβαίνει ο ασθενής. Υπολογίζεται ότι το 50-60% των ασθενών δεν γνωρίζουν ότι έχουν γλαύκωμα. Η περιφερική όραση μπορεί να χαθεί έως και 40% ώσπου να αντιληφθεί ο ασθενής ότι κάτι συμβαίνει.

Θα πρέπει μετά την ηλικία των 40 χρόνων να γίνεται προληπτική εξέταση από τον οφθαλμίατρο και μέτρηση της πίεσης. Εφ’ όσον διαγνωστεί γλαύκωμα πρέπει ο ασθενής να είναι τυπικός στη θεραπεία.
Άλλη μία αιτία μείωσης ή απώλειας της όρασης είναι η Διαβητική Αμφιβληστροειδοπάθεια που συμβαίνει σε όσους πάσχουν από Σακχαρώδη Διαβήτη.

Η Διαβητική Αμφιβληστροειδοπάθεια προσβάλει άτομα με χρόνιο διαβήτη και ιδίως αυτούς που έχουν και άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες για την καλή κατάσταση των αγγείων τους, όπως η υπέρταση, το κάπνισμα και η υψηλή χοληστερίνη. Κυρίως όμως η κακή ρύθμιση του σακχάρου του αίματος μπορεί να επιταχύνει την προσβολή των αγγείων.

Οι διαβητικοί σύμφωνα με μελέτες υποφέρουν από κατάθλιψη πιο συχνά (25%), από ότι ο γενικός πληθυσμός, (10%). Η μείωση της όρασης αυξάνει το ποσοστό των ασθενών με κατάθλιψη.

Τέλος άλλη νόσος που προσβάλει τα ηλικιωμένα άτομα είναι η Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ). Η αιτία της ΗΕΩ είναι άγνωστη. Θεωρείται ότι οφείλεται στην γήρανση των αγγείων. Και αυτή η ασθένεια των οφθαλμών είναι ύπουλη, χωρίς προειδοποιητικά συμπτώματα γι’ αυτό και αποκαλείται «ο κλέφτης της όρασης». Συχνά αρχίζει από το ένα μάτι και δεν το καταλαβαίνει ο ασθενής.

Η ΗΕΩ είναι η πρώτη αιτία τύφλωσης στα αναπτυγμένα κράτη. Στην Ελλάδα πάσχουν 400.000 άνθρωποι και από αυτούς οι 100.000 έχουν σοβαρότατη μείωση της όρασης ή είναι τυφλοί.

Και σ’ αυτήν την πάθηση επιβαρυντικοί παράγοντες είναι η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης η παχυσαρκία και το κάπνισμα. Όσοι καπνίζουν έχουν διπλάσιες πιθανότητες να πάθουν ΗΕΩ από τους μη καπνίζοντες. Θεραπεία ριζική δεν υπάρχει. Η προληπτική εξέταση των οφθαλμών βρίσκει τη νόσο σε πρώιμα στάδια και τότε υπάρχουν θεραπείες που καθυστερούν την εξέλιξή της.

Η τύφλωση από ΗΕΩ είναι ιδιαίτερα σοβαρή και για τις ψυχικές επιπτώσεις που προκαλεί στους ασθενείς. Οι ασθενείς αυτοί προσβάλλονται από κατάθλιψη 3 φορές πιο συχνά από τον γενικό πληθυσμό.

Αυτές είναι οι κυριώτερες παθήσεις που οδηγούν σε τύφλωση, που είναι σοβαρότατη αναπηρία και επηρεάζει την καθημερινή ζωή και την ψυχική υγεία των ασθενών. Το μήνυμα είναι η πρόληψη, δηλαδή η προληπτική εξέταση των οφθαλμών.

Όμως ας μη γελιόμαστε. Η επιστήμη βοηθά αλλά δεν γίνονται θαύματα. Έτσι θα υπάρξουν ασθενείς που τελικά θα χάσουν την όρασή τους. Τα άτομα αυτά θα πρέπει να βοηθηθούν είτε με βοηθήματα χαμηλής όρασης είτε με ειδική εκπαίδευση για να μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν και να μην χάσουν την επαφή τους με τον κόσμο. Εκτός αυτών η ψυχολογική υποστήριξη από την οικογένεια, τους ειδικούς και τους διάφορους φορείς, όπως είναι η εκκλησία, είναι απαραίτητη για να τους εμψυχώσει και να τους ενθαρρύνει να εξακολουθήσουν να χαίρονται τη ζωή.