ΜΟΥΣΙΚΗ
«Η ΑΜΕΙΝΩΝ ΚΑΙ ΕΙΣ ΑΜΕΙΝΟΝ ΦΕΡΟΥΣΑ»
(Η ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΝ ΦΕΡΟΥΣΑ)

Ἡ μουσική εἶναι ἕνα κομμάτι τῆς νεανικῆς ζωῆς καί ψυχῆς. Δέν χρειάζεται νά τό ἀναπτύξουμε περισσότερο αὐτό. Τήν σχέσι τῶν νέων μέ τήν μουσική εὔκολα μπορεῖ νά τήν διαπιστώσει κάποιος, ἀλλά καί νά τήν περιγράψει. Ὑπάρχουν ὅμως δύο θέματα σχετικά μέ τήν μουσική τά ὁποῖα θά θελήσουμε νά θίξουμε καί νά συζητήσουμε.

Τό πρῶτο θέμα εἶναι ἡ διαίρεσις τῆς μουσικῆς σέ καλή καί κακή. Ὁ σοφώτατος ἅγιος Πατέρας μας, ὁ λαμπρός φωστήρ τῆς Καισαρείας (γιατί αὐτός εἶναι πραγματικό ἀστέρι παμφαέστατο κι ὄχι οἱ ψευδώνυμοι «STARS») διδάσκει, ὅτι ὑπάρχουν δύο εἴδη μουσικῆς, «ἡ διεφθαρμένη μελωδία ἀπό τήν ὁποῖα γεννῶνται μέσα εἰς τήν ψυχήν πάθη, τά ὁποῖα τήν ὑποδουλώνουν καί τήν ταπεινώνουν» καί «ἡ ἀνωτέρα καί εἰς τό καλύτερον ὁδηγοῦσα». Ἡ διάκρισις αὐτή γίνεται κατά τόν ἅγιον Βασίλειον ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων καθενός ἐκ τῶν δύο εἰδῶν τῆς μουσικῆς εἰς τήν ψυχήν τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ καλή μέν καί ὑγιής μουσική «μαλακώνει τήν ὠργισμένην ψυχήν, σωφρονίζει δέ ὅ,τι εἶναι ἀχαλιναγώγητον καί συνάπτει τήν φιλίαν...» ἐνῶ ἀπό τόν «ἦχον τῆς μοχθηρᾶς μελωδίας ἄλλοι γίνονται ἔξαλλοι ἀπό μανιώδη ἐνθουσιασμόν καί περιπίπτουν εἰς βακχικήν μανίαν».

Τήν ἴδιαν γνώμην ἔχει εἰς τό θέμα αὐτό καί ὁ ἱερώτατος ἅγιος Πατέρας μας Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, τό καύχημα τῆς Ἐκκλησίας μας. Διδάσκει ὅτι «αὐτοί οἱ ὁποῖοι ψάλλουν πληροῦνται (γεμίζουν) ἀπό Ἅγιον Πνεῦμα, ὅμως ἀκριβῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τραγουδοῦν τά σατανικά τραγούδια πληροῦνται ἀπό πονηρό καί ἀκάθαρτο δηλαδή δαιμονικό πνεῦμα».

Ἔτσι λοιπόν ἔχουν τά πράγματα κι ὄχι ὅπως μᾶς τά παρουσιάζουν οἱ ἐπιτήδειοι τοῦ χώρου. Αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σκοπό τό κέρδος καί δέν ἐνδιαφέρονται γιά τήν κακοποίησι τῆς ψυχῆς μας.

Τό δεύτερο θέμα εἶναι τά γνωρίσματα τῆς καλῆς μουσικῆς. Μέ ποιά κριτήρια θά γνωρίζουμε τήν «ἀμείνω καί εἰς ἄμεινον φέρουσαν»; Ὁ ὡραῖος καί ἐπιτυχής αὐτός ὁρισμός τῆς καλῆς καί ὑγιοῦς μουσικῆς ἐδόθη ἀπό τόν πεπαιδευμένον λίαν ἅγιον Πατέρα μας τόν Μεγάλο Βασίλειο. Μέ βάσι αὐτό τόν ὁρισμό ὁ ἕτερος Μεγάλος Πατέρας μας ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἑρμηνεύων τόν μα´ (41ο) Ψαλμό καθορίζει «τό ζητούμενον» ὥστε νά χαρακτηρισθεῖ μιά μελωδία καλή καί ὑγιής μουσική. Ἰδού λοιπόν αὐτά τά ζητούμενα:

Α- «Ψυχή νήφουσα». Τό ρῆμα νήφω κατά λέξιν σημαίνει, δέν πίνω οἶνον. Ἄρα εἶμαι πάντα νηφάλιος σώφρων καί ἤρεμος. Ὅταν λοιπόν ἡ μουσική μεθύει καί ζαλίζει καί ταράσσει τήν ψυχήν εἶναι κακή καί φευκτέα μουσική. Ἀντιθέτως, ὅταν ἡ μουσική σωφρονίζει καί ἠρεμεῖ τήν ψυχήν καί δέν ἐξάπτει ἐπιθυμίες αὐτή εἶναι καλή μουσική. Εἰς τήν πνευματικήν ζωήν ὑπάρχει μιά ἐμπειρία τήν ὁποῖα οἱ ὅσιοι Πατέρες, οἱ ὁποῖοι τήν ἔζησαν, ὠνόμασαν «νηφάλιον μέθην». Ὁ ἀντιφατικός αὐτός ὁρισμός δηλοῖ μίαν κατάστασιν ἑνώσεως τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεόν. Ἀλλά γιά αὐτά τά θέματα θά γράψωμεν ἄλλοτε.

Β- «Διεγηγερμένη διάνοια». Διεγήρομαι σημαίνει κατά λέξιν ἐγείρομαι ἐκ τοῦ ὕπνου. «Διεγηγερμένη διάνοια» εἶναι ὁ ἄγρυπνος νοῦς. Νοῦς εἶναι ὁ κυβερνήτης τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτός κατά τήν ὀρθόδοξον ἀνθρωπολογίαν ἠγεμονεύει τοῦ ἀνθρώπου, τόν κυβερνᾶ. Κι ὁ κυβερνήτης αὐτός πρέπει νά εἶναι ἄγρυπνος διά νά προφυλάσσει τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τούς ἐχθρούς της καί νά μάχεται ὑπέρ αὐτῆς. Ὅταν ἡ μουσική κοιμίζει τόν κυβερνήτην νοῦν καί δέν τοῦ ἐπιτρέπει νά λειτουργεῖ κατά τήν φύσιν του τότε ἔχομε ἀπροστάτευτο τόν ἄνθρωπο καί ἀφύλακτη τήν ψυχή. Αὐτή ἡ μουσική βλάπτει καί δέν πρέπει νά τήν ἀκοῦμε, οὔτε νά συχνάζουμε εἰς τόν τόπον, ὅπου ὁ νοῦς μας αἰχμαλωτίζεται καί δέν ἐλέγχει τίς καταστάσεις.

Γ- «Καρδία κατανενυγμένη». Πῶς νά σᾶς περιγράψω αὐτή τήν ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι κατάστασιν τῆς καρδίας μας, ἄν δέν τήν ἔχετε ζήσει; Δύσκολο. Ὡστόσον ὅμως θά τό ἐπιχειρήσω ἕνεκα τοῦ χρέους μου ἀπέναντί σας. «Καρδία κατανενυγμένη» ἔχομεν ὅταν ἡ ψυχή καί ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου βυθισθεῖ εἰς τό ἀμέτρητον ἔλεος τοῦ Θεοῦ καί αἰσθάνεται, ὅτι δέν ζεῖ ὁ ἴδιος, ἀλλά μέσα του ζεῖ ὁ Θεός. Αὐτή τήν κατάστασιν περιγράφει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στήν πρός Γαλάτας ἐπιστολή: «Ζῶ δέ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δέ ἐν ἐμοί Χριστός· ὅ δέ νῦν ζῶ ἐν σαρκί, ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀγαπήσαντός με καί παραδόντος ἑαυτόν ὑπέρ ἐμοῦ» (β´ 20). Δηλαδή: Καί δέν ζῶ πιά ἐγώ, ἀλλά ζεῖ στό πρόσωπό μου ὁ Χριστός. Κι ἡ τωρινή σωματική μου ζωή εἶναι ζωή βασισμένη στήν πίστη μου στόν Υἱό τοῦ Θεοῦ, πού μέ ἀγάπησε καί πέθανε ἐκούσια γιά χάρη μου. Ἐκεῖνο ἀκόμη πού μπορῶ νά σᾶς πῶ εἶναι, ὅτι ἡ κατάστασι αὐτή εἶναι καρπός προσευχῆς καί ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Ἡ μουσική πού μᾶς ὁδηγεῖ σ᾽ αὐτό τόν γλυκασμό εἶναι ἡ «ἀμείνων καί εἰς ἄμεινον φέρουσα». Ἀφῆστε τήν ἄλλη εἶναι ἀνωφελής καί καταστροφική.

Δ- «Λογισμός ἐρρωμένος». Ὅταν στήν μουσική ἡ σκέψις καί συλλογισμοί εἶναι ἰσχυροί, δυνατοί καί ἀντιστέκονται εἰς τήν ἁμαρτίαν, τίς ἐπιθυμίες τῆς σαρκός καί τίς ἡδονές, αὐτή ἡ μουσική εἶναι καλή καί ὑγιής, ἀμείνων.

Ε- «Συνειδός ἐκκεκαθαρμένον». Ζητᾶμε ἀπό τήν μουσική νά καθαίρει (νά καθαρίζει) τήν συνείδησιν μας ἀπό τήν πονηρία, τήν ἀσέβεια, τήν ὕβρι, τό μίσος, τήν ἀφιλαδελφίαν καί τά ἄλλα ἔργα τῆς ἁμαρτίας. Ζητᾶμε ἀπό τήν μουσική νά ἀφήνει καθαρή τήν συνείδησί μας. Πόσοι νέοι φεύγουν ἀπό τήν διασκέδασι, τόν χορό, μέ βαριά συνείδησι, ἐνοχές, πόνο, μετανοημένοι καί ἀπογοητευμένοι; Γι᾽ αὐτό εὐθύνεται ἡ «μοχθηρά καί διεφθαρμένη μουσική», ἡ ὁποία ἐσώρευσε εἰς τήν ψυχήν ἀκαθαρσίαν καί ἀπελπισίαν.

Στ- «Προαίρεσις γενναία». Θέλουμε καί ἡ θέλησις μας νά παραμένει γενναία καί σθεναρή ὅταν ἀκοῦμε μουσική. Θέλουμε νά μήν ὑποχωρεῖ καί νά μήν ὑποτάσσεται εἰς οἱονδήποτε καί οἱοδήποτε. Ὅταν δέν ἔχεις τήν δύναμι νά πεῖς ὄχι σέ ἀνθρώπους καί συμπεριφορές, οἱ ὁποῖες σέ καταστρέφουν δέν εἶσαι ἐλεύθερος. Εἶσαι αἰχμάλωτος. Καί τά δεσμά τῆς αἰχμαλωσίας τά ὑπέστης ἀκούοντας ὅπως λές «τήν ἀγαπημένη μουσική» σου. Ἡ μουσική λοιπόν πού σέ κάνει δοῦλο εἶναι «μοχθηρά καί κακή» μουσική.

Κλείνουμε αὐτές τίς σκέψεις μέ τούς λόγους τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου: «Οὐδέν οὕτως ἀνίστησιν ψυχήν, καί πτεροῖ... ὡς μέλος συμ-φωνίας καί ρυθμῷ συγκείμενον θεῖον ᾄσμα». Δηλαδή: Τίποτε δέν ἀνυψώνει τόσο τήν ψυχή, δέν τήν ἀναπτερώνει... ὅσο ἡ μελωδική ἁρμονία καί τό μελωδικό ψαλλόμενο θεῖο ἆσμα.

Ἄν ἡ μουσική πού ἀγαπᾶτε καί ἀκοῦτε, ὅπου κι ἄν τήν ἀκοῦτε δέν ἔχει τά προηγούμενα ἀποτελέσματα, μήν τήν ἀκοῦτε.

Σημείωσις

Ἡ ὕλη αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου εὑρίσκεται:

Μ. Βασιλείου: «Πρός τούς νέους» παρ. 7 Ε.Π.Ε. τ. 7 σελ. 348-9.

Μ. Βασιλείου: «Ὁμιλία εἰς τόν α´ Ψαλμόν» παρ. 2 Ε.Π.Ε. τ. 5 σελ. 14-5.

Ἰωάννου Χρυσοστόμου: «Ὁμιλία εἰς τόν μα´ Ψαλμόν» Ε.Π.Ε. τ. 5 σελ. 576-586.